Directe Democratie

From Democratie.Nu

Jump to: navigation, search

Contents

Wat is het?

Directe democratie is een wetgevende procedure zonder delegatie van bevoegdheden aan volksvertegenwoordigers. Het is een bestuursvorm waarbij burgers zelf direct wetsvoorstellen kunnen indienen en erover stemmen. Ook door het parlement goedgekeurde wetten kunnen door een volksinitiatief aan een referendum onderworpen worden (facultatief referendum).

Er zijn verschillende instrumenten die burgers kunnen gebruiken om rechtstreeks hun wetgevende bevoegdheid uit te oefenen zoals petitierecht, een afzettingsprocedure, een volksvergadering, een referendum … Directe democratie komt in de praktijk vooral voor in combinatie met de vertegenwoordigende democratie. Voorbeelden zoals Zwitserland en de USA tonen dat vertegenwoordigende en directe democratie elkaar prima aanvullen.


Begrippen

Democratie

Democratie of volksheerschappij is een staatsvorm waarbij het volk zichzelf regeert en vrijelijk zijn meningen en wensen kan uiten. Het volk is niet ondergeschikt aan een hogere macht en heeft altijd het laatste woord. In een democratie kan niemand aan de meerderheid van de bevolking ongewenste maatregelen of wetten opleggen.

Directe democratie

Directe democratie is een wetgevende procedure zonder delegatie van bevoegdheden aan volksvertegenwoordigers. Het is een bestuursvorm waarbij burgers zelf direct wetsvoorstellen kunnen indienen en erover stemmen. Ook door het parlement goedgekeurde wetten kunnen door een volksinitiatief aan een referendum onderworpen worden (facultatief referendum). Er zijn verschillende instrumenten die burgers kunnen gebruiken om rechtstreeks hun wetgevende bevoegdheid uit te oefenen zoals petitierecht, een afzettingsprocedure, een volksvergadering, een referendum … Directe democratie komt in de praktijk vooral voor in combinatie met de vertegenwoordigende democratie. Voorbeelden zoals Zwitserland en de USA tonen dat vertegenwoordigende en directe democratie elkaar prima aanvullen.

Representatieve democratie of vertegenwoordigende democratie

Die regeringsvorm waarbij het volk door middel van afgevaardigden aan de regering en de wetgeving deelneemt.


Particratie

Particratie slaat op de staatsvorm waarbij de macht in handen is van partijen. In principe zijn de meeste staten van de westerse wereld particratiën, hoewel ze zich democratieën noemen.

Het elementaire verschil tussen een particratie en een democratie is de mate waarin het volk niet ondergeschikt is aan een hogere macht. Een exacte scheidingslijn is er niet, want in een democratie zijn er ook partijen en een parlement. Staten worden als democratiën beschouwd als het volk soeverein is in het stemmen van wetten en het aanduiden van zijn vertegenwoordigers en regering. Onder deze criteria valt er vandaag slechts een enkel land: Zwitserland.

Kenmerken van een particratie zijn:

  • Afwezigheid van een bindend referendum.
  • Enkel volksvertegenwoordigers kunnen wetten stemmen.
  • De partijen bepalen onderling de samenstelling van de regering.
  • Mandatarissen kunnen enkel door hun partij of justitie afgezet worden.

http://nl.wikipedia.org/wiki/Particratie

Referendum

Beslissingsprocedure waarbij de burgers zich rechtstreeks over een wetsontwerp uitspreken.

Volks- of burgerinitiatief

Een volksinitiatief is een wetgevende stemming over door burgers aangedragen voorstellen door het verzamelen van een vooropgesteld aantal handtekeningen. Het is dus niet alleen een referendum dat door burgers is aangevraagd, maar waarbij ze zelf ook het ter stemming gebrachte voorstel leveren. Dit bestaat onder meer in Zwitserland en vele Amerikaanse en Duitse deelstaten. Ook een correctief referendum moet door burgers zelf worden aangevraagd. Alleen een raadplegend referendum oftewel plebisciet wordt niet door burgers aangevraagd, maar door de overheid opgezet.

Consultatief referendum

Een volksraadpleging, ook raadgevend of adviserend referendum genoemd. Het is een bevraging die op initiatief van een overheid wordt gehouden, zonder dat deze handtekeningen heeft ingezameld om aan te tonen dat voldoende burgers het houden van het referendum steunen. De uitslag is niet bindend.

Raadplegend referendum

Hiermee worden referenda aangeduid die op initiatief van een overheid zijn gehouden, zonder dat deze handtekeningen heeft ingezameld om aan te tonen dat voldoende burgers het houden van het referendum steunen. Deze referenda zijn niet-bindend en burgers hebben hierbij geen rechten om een referendum aan te vragen ("de overheid raadpleegt de burgers"). In feite gaat het hier om plebiscieten: referenda die door de overheid zijn geïnitieerd met zodanige voorwaarden dat veelal een vooraf gewenste uitkomst wordt verkregen. (Politieke partijen kunnen uiteraard, net als ieder ander, langs de normale weg door het inzamelen van handtekeningen een referendum aanvragen.)

Plebisciet

Ander woord voor raadplegend referendum: een referendum op overheidsinitiatief. Wordt helaas soms als synoniem voor 'referendum' gebruikt.

Raadgevend referendum

Een raadgevend referendum is hetzelfde als een raadplegend referendum, maar dan door de burgers aangevraagd middels een handtekeningenprocedure en niet door de overheid geïnitieerd. Raadgevende referenda zijn niet-bindend ("burgers geven raad aan de overheid").

Correctief referendum

Een referendum dat op initiatief van een burgerbeweging tot stand komt om een nieuwe wet of bepaling, die door een representatief orgaan is goedgekeurd, opnieuw af te voeren. Dit kan enkel reactief zijn, dus nadat de wetgevende macht een wet heeft goedgekeurd. Burgers kunnen alleen maar overheidsbesluiten tegenhouden.

Obligatoir referendum

Een verplicht referendum dat wordt gehouden omdat de wet dat voorschrijft. Dit gebeurt vaak bij grondwetswijzigingen, soevereiniteitsoverdracht of ook wel, zoals in Zwitserland en Amerika, op lokaal niveau bij overheidsuitgaven boven een bepaalde drempel.

Grondwetgevend referendum

Een referendum dat automatisch tot stand komt wanneer het parlement de grondwet wil wijzigen.

Abrogatief referendum

Een referendum voor afschaffing, opheffing of ongeldigverklaring van een wet.

Recall of afzettingsprocedure

Deze procedure laat de kiezers toe om bepaalde overheidsambtenaren, rechters of verkozenen die het publieke vertrouwen hebben verloren uit hun ambt te ontzetten.

Handtekeningendrempel

Referenda worden meestal gehouden nadat burgers een bepaald aantal handtekeningen van kiesgerechtigde burgers hebben ingezameld. Hiermee tonen zij aan dat voldoende burgers vinden dat het mandaat waarover de overheid normaal beschikt, voor dit onderwerp terug moet gaan naar de burgers. Het mandaat moet immers alleen teruggaan naar de burgers als zij dat ook werkelijk wensen, want een referendum vraagt tijd en inzet van alle betrokkenen en het kost ook geld. Referenda moeten alleen gehouden worden als voldoende burgers dat willen of als besloten wordt dat in bepaalde gevallen altijd een referendum moet worden gehouden (het obligatoir referendum).

Quorum of opkomstdrempel

Het aantal burgers dat moet deelnemen aan het referendum om de uitslag geldig te maken. Er zijn twee soorten quorums. Het gewoon quorum waarbij een bepaald percentage van de kiesgerechtigden moet komen stemmen en toestemmingsquorums: een bepaald percentage van de kiesgerechtigden moet voor een van de opties kiezen.

Subsidiariteit

Het principe dat een centraal of hoger gezag zich niet met zaken mag bemoeien die beter op een lager niveau geregeld kunnen worden (begrip ontleend aan de encycliek Quadragesimo anno 1931). Subsidiarius betekent 'hulptroep': de lagere niveaus zijn als het ware de hulptroepen van de hogere niveaus. Het is echter het hoger gezag dat bepaalt welke zaken op een lager niveau geregeld moeten worden. Dit in tegenstelling met federalisme.

Federalisme

Een federatie is een verbond van samenwerkende lichamen of staten die hun zelfstandigheid behouden. Het zijn de individuen die bepalen wat naar welk niveau wordt gedelegeerd. Het individu is het hoogste niveau. Dit in tegenstelling met de subsidiariteit. Directe democratie en federalisme versterken elkaar.

Personal tools