Lees het artikel van Bruno Kaufmann in de EUobserver van 21-02-2005 over het eerste referendum over de Europese grondwet.

Het volgende referendum over de Europese grondwet is in Portugal op 10 april. Daarna waarschijnlijk in Frankrijk op 22 mei.
Daarna volgt Nederland op woensdag 1 juni. Op 10 juli is Luxemburg aan de beurt. Polen en Ierland volgen waarschijnlijk na de zomer van 2005. Denemarken, Groot-Britanië en Tsjechië houden volgend jaar een referendum.  Zie ook de overzichtskaart. En deze kaart.
Oostenrijk, Duitsland, Slovakije en Zweden zouden nog kunnen beslissen om een referendum te houden.

Voor België is het duidelijk, er komt geen referendum over de Europese grondwet.
Liefst 63,5 procent van de Vlamingen wil wél een raadpleging volgens de opiniepeiling in De Standaard van 26/2/2005.
In De Morgen van 7 februari 2005 probeert Filip Rogiers nog eens te achterhalen hoe cordiaal de SP.A tegenover Spirit is? Zeker met de volksraadpleging over de Europese grondwet werd op z'n minst de indruk gewekt dat, als het erom spant, Spirit zijn plaats moet kennen.

<<Els Van Weert:  "We wisten vooraf dat een kartel geen gemakkelijke oefening zou zijn, zeker als het bestaat uit een kleine en een grotere partner. Maar ik mag niet zeggen dat de SP.A de afspraken niet respecteert. Maar, tja, hoeveel speelruimte heb je? Je kunt maar in een kartel zitten als je elkaars eigenheid ten volle respecteert. Ik ga niet verhullen dat het heel moeilijk was in de discussie over het Europees referendum."

DM: Meer directe Democratie, het is...

EVW: "Onze corebusiness, ik weet het..

DM: Het was pijnlijk om Geert Lambert...

EVW: "... te zien afzien? Misschien. Vergis je daar toch ook niet in. Het klopt dat voor Spirit echte inspraak in de vorm van directe democratie heel belangrijk is. Wat de doorslag heeft gegeven om toch te veranderen van mening over het referendum over de Europese grondwet is de vaststelling dat we in dit land nog moeten beginnen te bouwen aan een cultuur van participatie."

[Derk Jan Eppink in De Standaard van 3 februari 2005: "Hij (Geert Lambert) diende een wetsvoorstel in ten behoeve van een referendum over de Europese grondwet. Hij verdedigde het met verve als bewijs van directe democratie. Maar onder druk van de machtige socialisten, zijn kartelgenoten, trok hij zijn eigen voorstel weer in. Als er ooit een Nobelprijs voor kazakdraaiers komt, kan Lambert rekenen op een kansrijke nominatie. De enige concurrent is zijn politieke baas, Bert Anciaux, die van de ene ministerpost naar de andere huppelt."]

DM: Als er nooit een begin wordt gemaakt met referenda krijgt die cultuur natuurlijk nooit een kans om te groeien.

EVW: "Juist, maar als je het instrument laat verkrachten, zou het kunnen dat we de klok weer vijftig jaar terugdraaien. Herinner u het referendum dat een Plebisciet werd rond Leopold III. Dat was zo'n traumatische ervaring. Dat riskeerde je opnieuw als het referendum misbruikt zou worden door het Vlaams Belang."

[--> Een democraat zou dan proberen eerlijke referenda mogelijk te maken]

DM: Er zullen altijd krachten zijn die referenda proberen te misbruiken.

[--> Er zullen ook altijd krachten zijn die de democratie tegenhouden, nl. diegenen die op macht uit zijn of willen behouden]

EVW: "Ook dat geef ik grif toe. (zucht) Voor mijn persoonlijk politiek engagement is alles wat met participatie en betrokkenheid te maken heeft essentieel. Ik wil mensen een stem geven tussen de verkiezingen door. Ik heb ook in de commissie politieke vernieuwing mee aan de kar getrokken. Geloof me vrij, voor mij is dit binnen de partij een heel moeilijke discussie geweest, de vraag wat we daar nu à la limite mee moesten doen."

DM: Is dit voorval een reden om eens ernstig met SP.A rond de tafel te gaan zitten?

EVW: "We zullen dit kartel moeten evalueren. Ik heb van meet af aan gezegd als voorzitter dat we dat permanent moeten doen. Het is toch altijd een beetje op het scherp van de snee. We moeten nagaan of iedereen genoeg ruimte krijgt voor zijn corebusiness, en of er nieuwe afspraken moeten worden gemaakt. Op dit moment komt de bestaansreden van het kartel voor mij niet in het gedrang. Maar het is tijd voor een evaluatie, niet op straat maar intern. We zullen sowieso moeten kijken hoe we het een en ander verder organiseren, want in 2007 zijn er opnieuw verkiezingen en daarover hebben we geen contract met de SP.A gemaakt."

DM: U vergeet 2006. Dat gaat over lokale democratie en dus precies over datgene waar Spirit meer mee bezig lijkt dan kartelpartner SP.A.

EVW: "Het is inderdaad een van die dingen waar je heel duidelijk ziet dat er een verschil is tussen SP.A en Spirit. Wij hebben daar een traditie in, voor SP.A is het veeleer een randfenomeen. Maar het is niet zo dat ze ons op dat vlak tegen zouden werken. Ze weten dat we ermee bezig zijn, dat het onze expertise is en ze laten ons doen."

DM: Maar als u lokaal in kartel moet gaan met SP.A'ers die wel heel ver staan van uw opvatting over lokale democratie is er toch een probleem?

EVW: "Goh, gemeenteraadsverkiezingen kun je niet voorbereiden vanuit Brussel. Ik weet dat dit voor onze lokale afdelingen cruciaal is. Ik ga er dan ook van uit dat het een essentieel item wordt in de gesprekken die worden gevoerd met SP.A maar ook met anderen over lokale lijsten. Maar wij kunnen en moeten niet vanuit Brussel gaan sturen hoe men in gemeente X of stad Y de zaken moet beredderen."

DM: Wat wel had gekund in Brussel is zorgen voor een iets innovatiever gemeentedecreet. Kenners zeggen dat daar kansen gemist zijn om de lokale democratie ten gronde te versterken.

EVW: "Dat is niet opgehelderd, er is nog een werkgroep over aan de gang. Laat ons daar nog proberen om er enkele goede vernieuwingen door te krijgen. Het belangrijkste voor mij in zo'n decreet worden de wijkbudgetten en het verder uitbouwen en ondersteunen van wijkraden en andere initiatieven die van onderuit komen. Ik ben voorstander van een referendum over Europa, maar de versterking van een brede participatiecultuur vind ik vijf keer wezenlijker.

[--> Bindende referenda op volksinitiatief zijn nu net de indicatoren voor de participatie van de burger.]

Laat ons eerlijk zijn: daar zijn we ook in de gemeenten nog lang niet aan toe. Ook daar worden er spelletjes gespeeld, is het referendum vaak gewoon een extra instrument om oppositie te voeren. Wij hebben als politici ook nog geen cultuur van omgaan met actiecomité's en vice versa. Daar is nog zoveel te doen. Instrumenten zoals wijkbudgetten kunnen daartoe bijdragen." >>

Lees ook:
Belgian fears of rightist group hinders citizens’ decision on EU constitution

Conclusie: geef de burger een zandbak democratie en beperkt die tot een wijk. De grote problemen zullen "verlichten" wel voor de burger invullen want die burger is onbekwaam omdat die misbruik maakt van een vermeende democratie.
Ondertussen wordt het boek van Jos Verhulst meer en meer gedownload.


En bij onze Noorderburen?
Het referendum biedt de Nederlandse bevolking de mogelijkheid het parlement te adviseren over instemming met de grondwet. Het is de eerste keer in de parlementaire geschiedenis dat Nederland een nationaal referendum houdt.
In België was het zogenaamde eerste referendum meteen ook het laatste. Afwachten wat het in Nederland wordt met de democratie. Het ziet er echter niet zo goed uit.
Zo wil de partij van de Nederlandse premier Balkenende, het christen-democratische CDA, de vrijheid van meningsuiting en de vrijheid van vereniging aan banden leggen voor personen en groeperingen die een mogelijk gevaar voor de democratie opleveren.
Blijk dus steeds dat de machthebbers bang zijn voor de democratie en om die "democratie" (die er geen is) te beschermen de democratische rechten, die reeds verworven zijn, teruggeschroefd worden.
Hallo, gaan we terug naar af?


De Nederlandse mede-activiste Filia den Hollander heeft een persbericht verdeeld rond het Spaanse referendum over de EU-grondwet. De modaliteiten voor een eerlijk referendum zijn niet volledig gerespecteerd.
Lees het pdf document


In de Tijd van 22 februari 2005 lazen we dat de lage opkomst voor Spaans referendum over EU-grondwet ongerustheid veroorzaakt. Die lage opkomst is nog steeds vele keren groter dan de zogenaamde vertegenwoordiging. Bovendien blijken de vertegenwoordigers ook last te hebben van absenteïsme. En dit terwijl zij er voor betaald worden hun mandaat uit te oefenen. De "ongerustheid" over de lage opkomst heeft een andere verborgen boodschap: "Vertrouw het volk niet, laat toch zo'n moeilijke beslissingen door de vertegenwoordigers nemen. Twijfelen jullie om een referendum over de EU grondwet te houden? Doe het niet je ziet toch dat de burger niet geïnteresseerd is."
Verder lezen we:

"Als de Europeesgezinde Spanjaarden niet gemotiveerd zijn om voor de grondwet te stemmen, wordt het ergste gevreesd in meer eurosceptische landen. Er komen nog negen referenda aan over de Europese grondwet.
...  De nationale parlementen van Litouwen, Hongarije en Slovenië ratificeerden de Europese grondwet al.
Tien landen beslisten een referendum te houden over de grondwet. De EU-landen spraken af eerst de bevolking te raadplegen in de landen met de meest eurofiele bevolking. Als de grondwet al in veel referenda is goedgekeurd, wordt het voor de eurokritische Britten of Denen moeilijker om neen te stemmen, is de redenering.

De Spanjaarden konden zich zondag als eersten over de grondwet uitspreken. 76,73 procent stemde voor de grondwet.
Maar in alle reacties klonk ook de ongerustheid over de magere opkomst. Slechts 42,32 procent van de stemgerechtigden kwam opdagen. Dat betekent dat maar een op de drie Spanjaarden effectief voor de grondwet stemde. Waarnemers beschouwen dat als een slecht voorteken van de komende referenda...

De 'moeilijkste' landen houden pas volgend jaar een referendum. De zwaarste dobber lijkt Groot-Brittannië, waar de Conservatieven campagne zullen voeren tegen de grondwet.

Uit de "Initiatve & Referendum Monitor 2004/2005 - The IRI toolkit for free & fair referendums and citizen's initiatives" van het Initiative & Referendum Institute Europe.
www.iri-europe.org

Zoals bij verkiezingen moeten ook referenda aan basisvoorwaarden van vrijheid en eerlijkheid voldoen.  “Free and fair”, “Vrij en eerlijk” is de leuze geworden van VN-afgevaardigden, journalisten, politici en politieke wetenschappers. “Maar wat maakt werkelijk deel uit van een “vrij en eerlijk” referendum?”, vragen Elklit en Palle Svensson.  Sinds het onafhankelijkheidsreferendum van Togo in 1956 werden wereldwijd honderden referenda geobserveerd, wat de vraag naar gestandaardiseerde inschattingscriteria intensifieerde.
Nochtans werd de ontwikkeling van “checklists” gehinderd door onenigheid over wat erbij moest horen (vergelijk verder het artikel van Palle Svensson in dit hoofdstuk van het boek)

Fundamenteel is er een gezamenlijk begrip voor het feit dat referendumobservatie een relatie moet hebben met het gehele proces, en niet enkel met de gebeurtenissen op de eigenlijke kiesdag(en).  De voorwaarden voor democratische referenda moeten evenmin genegeerd worden. Elklit en Svensson kwamen tot de volgende definities:

Vrijheid staat in contrast met dwang. Het gaat hoofdzakelijk over de “regels van het spel”, zoals de legale / grondwettelijke basis en de timing.

Eerlijkheid betekent onpartijdigheid en houdt consequentie in (de onbevooroordeelde toepassing van regels) en redelijkheid (een niet-te-ongelijke verdeling van relevante hulpmiddelen tussen tegenstrevers).

In de praktijk leiden deze definities ons tot meer concrete observatieparameters.

De mogelijkheid om een referendumproces te initiëren. Ruime toegang – niet beperkt tot regeringsmeerderheden – verhoogt vrijheid.

Het bindende / raadplegende effect van een beslissing. Niet-bindende stemmen creëren potentieel voor manipulatieve acties.

Het risico van ongeldigheid van een stem door opkomst- en goedkeuringsdrempels. Hoge opkomstvoorwaarden tot een hoogte van 50% hebben ondemocratische effecten, daar niet- stemmers en nee-stemmers samengeteld worden. Stemonthouding wordt dan bevorderd ipv vermeden.

De onthulling van giften en uitgaven in een referendumcampagne. Dit is de eerste stap; een tweede is om uitgavelimieten toe te passen; een derde stap is het introduceren van “bevestigende actie”.

De toegang tot publieke media (zenders, omroepen) voor een referendum. Er zouden in een referendum proces vrijwillig overeengekomen eerlijkheidsstandaards moeten zijn, zowel in de gedrukte media als tijdens vrije uren / minuten voor aangewezen campagneorganisaties.

De rol van regering en ambtenaren in een referendumdebat. Dit is een belangrijke bezorgdheid geweest in recente EU-toetredingsreferenda, waar EU-commisarissen regelmatig een rol speelden in de debatten.

Het groeiende belang van initiatieven en referenda voor het Europese integratieproces hebben tot een verhoogde interesse in het observeren van referenda in Europa geleid, en tot het ontwikkelen van “Europese Referenda Standaards”. Denktanken zoals de Robert Schuman Foundation in Parijs, zowel als activistenorganisaties zoals “Democracy International” en de “European alliance of EU-critical movements: TEAM”, hebben projecten ontwikkeld en criteria voor het inschatten van referenda. Officiële lichamen zoals de EU-commissie en de Raad van Europa zijn begonnen met te discutteren, zowel over de creatie van interne Europese observatiemissies als over geschikte referenda standaards. Maar ook andere internationale observatoren, die zich tot nu toe  concentreerden op verkiezingsprocessen, zoals het International Institute for Democracy and Electoral Assistance (IDEA) in Stockholm, zijn programma's begonnen om democratische instellingen in te schatten en te observeren.

Voor het Initiative & Referendum Institute Europe (IRI Europe), markeerden het inschatten van de in 2003 gehouden EU-toetredingsreferenda en het ontwikkelen van Europese Standaards de eerste mogelijkheid om haar bekwaamheid te testen voor het ontwerpen en inschatten van Directe democratie. Tijdens meetings in Londen (mei 2003), Svaty Jur (juni 2003), Tartu (september 2003) en Brussel (oktober 2003), ontwikkelden specialisten van over geheel Europa een specifieke referendumchecklist, met inbegrip van deze 24 vragen:

Met deze eerste checklist als kwalitatieve basis werden de EU-toetredingsreferenda van 2003 ingeschat – zoals verderop in het boek het voorbeeld van het referendum van Estland laat zien.

Vertaling: Sonia Jansen

Ondertussen heeft het IRI een nieuw boek gepubliceerd:
IRI Europe launches first edition of the new Guidebook to Direct Democracy

Democratische normen.

Onderstaande komt uit het beleidsplan van WIT eind 2003 en sluit met het bovenstaande aan.
"Het streven naar menselijke perfectie wordt in allerhande kwaliteitsnormen, certificaten (DIN ISO) beschreven. Denk maar aan de normering in de administratie, productie, ecologie, veiligheid enzovoort.
Het is merkwaardig dat er een domein daar buiten valt en dat is de staatsinrichting. Er zijn slechts in het Westen weinigen die democratie niet als referentie hebben wat de besluitvorming betreft. Was vorige eeuw de eeuw van de democratie, deze eeuw zal de eeuw van een kwalitatieve democratie zijn.
Zonder de directe democratie te verstenen tot iets doods zullen er kwalitatieve kriteria opgesteld worden. Zulke kwaliteitsinstrumenten zijn nodig om het democratisch niveau van de verschillende wetgevende instanties te bepalen.
Deze beschrijving van de kwalitatieve modaliteiten van democratie gebeurt in aanzet door het Europese Initiatief en Referendum Instituut (IRI). Het is eveneens de taak van WIT om samen met het IRI deze instrumenten te ontwikkelen.
Zolang het principe van de subsidiariteit gehandhaafd wordt ten nadele van het federalistisch principe kunnen hogere wetgevende entiteiten zoals Europa lager liggende beslissingsniveaus kwalitatieve normen rond directe democratie opleggen. Een zeer sumiere omschrijving van zo'n normen zijn “de drie stappen” en de “modaliteiten voor een eerlijk referendum”