INHOUD

Commentaren op de bocht van Spirit

Wijsheid voor de massa?
Darwinisme en democratie
VLD pleit opnieuw voor ondergrondse Belfortparking, ondanks uitslag volksraadpleging
Referendum Baskenland

Hordenloop voor Europa
Referendum Europese Grondwet op de helling
Artikel 167

Tips voor eerlijke referenda
Bijna negenduizend Mechelaars willen volksraadpleging Diftar.


Dit Wit Bericht is in mooiere html te vinden op:
http://www.directe-Democratie.be/publicaties/berichten/index.html

Volgens de tegenstanders van een referendum over de Europese grondwet is die grondwet ongeschikt voor een 'ja of nee'-stemming. Maar parlementen kunnen toch ook alleen maar 'ja of nee' stemmen? En als men bang is dat een referendum over de Europese grondwet wordt teruggevoerd tot een stemming over de toetreding van Turkije, kan men nog altijd twee referenda organiseren, meent RUDI DIERICK.

Dat een coauteur zoals Jean-Luc Dehaene of een docent Europees recht als Laura Parret ('Waarom er geen referendum moet komen', De Tijd, 25 januari) dat referendum afwijst, moet kunnen. Hun argumenten zijn echter verontrustend.

Heeft het parlement, gezien het slechts 'ja' of 'nee' kan stemmen, niet exact dezelfde beperkingen als het referendum? Of moeten we het cynischer lezen, en gunnen sommigen het parlement zelfs geen echte keuze, rekenend op de karteltucht?

Een referendum over de Europese grondwet zou ook de kloof tussen burger en politiek niet dichten. Dat is zever. Een referendum geeft de kiezer tenminste nog de kans een vertrouwen te uiten. Zonder kan hij zelfs dat niet meer. Onderzoek suggereert daarenboven dat referenda wel degelijk een positief effect hebben. Ze betrekken de kiezer dichter bij de beslissingen. Ze zijn daardoor vergelijkbaar met de inzet in het verenigingsleven: sociaal actieve burgers stemmen minder zuur, minder vastgeroest. Referenda lijken net zo goed een 'warme' werkwijze voor besluitvorming. Een goede procedure zal daarbij alle huidige democratische waarborgen behouden.

Tegenstanders wijzen ook op alle moois dat de EU al bracht. Ze suggereren dat referenda dat zouden bedreigen. Daarvoor bestaan echter geen ernstige aanwijzingen. Sterker, landen met regelmatige referenda hebben (merkelijk) lagere openbare uitgaven dan België, maar een vergelijkbaar goede openbare dienstverlening. Die afwezigheid van elke wetenschappelijke onderbouw bij de tegenstanders is toch verwonderlijk.

Tegen dit referendum zou ook pleiten dat deze grondwet te veel onderwerpen dekt. Te moeilijk dus voor wie niet doceert, noch in parlementen huist. Toch kan zelfs het ijverigste en allerknapste kamerlid al evenzeer slechts met 'ja of nee' stemmen. Erger, parlementaire stemmingen worden niet steeds gehouden naar eer en geweten van de volksvertegenwoordigers, maar naar bevelen van partijvoorzitters. Geen wonder dat het debat in het parlement dan verschraalt. Scoren referenda met publieke debatten daarin niet véél beter?

Turkse toetreding
Al even straf is het argument dat referenda misbruikt worden door politieke tegenstanders. Zo claimt Geert Lambert (Spirit) dat het Vlaams Belang dit referendum misbruikt op het thema van de Turkse toetreding. Het antwoord op die schrik is evenwel eenvoudig: hou gewoon twee referenda, gescheiden door enkele maanden, en klaar is Kees.

--> Waarom deze niet op dezelfde dag houden?

Tegenstanders van referenda gaan ook uit de bocht met hun oproepen geen debat meer te voeren: enkel nog informatie verstrekken is genoeg. De leden van de conventie hebben na lang zwoegen een ei gelegd, 500 europarlementariërs keurden het goed, en nu worden alle burgers én de parlementen opgeroepen om daar beaat voor te buigen. Is dat democratie?

Ten gronde ben ik een hartstochtelijke voorstander van een beter, democratischer en socialer Europa. Kwantiteit is niet de kern, kwaliteit wel. Dat ideaal nu belasterd te zien door zulke ondemocratische nepargumenten, voelt niet lekker aan.

De auteur is partijongebonden, actief in de Vlaamse beweging, en publiceerde over de Europese integratie en over versterking van onze democratie met referenda.
Tijd van 28/1/2005.

De organisatie van een volksraadpleging over de Europese grondwet is nog altijd niet begraven. De kamercommissie Grondwetsherziening stelde de stemming uit tot volgende week. De liberalen drongen erop aan eerst te bekijken hoe de grondwet kan worden gewijzigd om een volksraadpleging te kunnen organiseren. Een meerderheid van de leden ging akkoord.
Voor de commissievergadering zag het ernaar uit dat het wetsvoorstel van VLD-fractieleider Rik Daems met een krappe meerderheid zou worden afgevoerd. CD&V, cdH, de PS, de sp.a en Spirit zijn tegen. De VLD, de MR en het Vlaams Belang zijn voor. Dat geeft negen tegen acht. De tegenstanders vrezen dat het debat onder druk van het VB enkel over de toetreding van Turkije tot de Europese Unie zal gaan.

De liberalen beseften dat het wetsvoorstel het niet zou halen en kozen voor de vlucht vooruit. Ze vroegen het wetsvoorstel van Hervé Hasquin (MR) te bespreken dat een wijziging van de grondwet inhoudt om een volksraadpleging te organiseren. Daarmee zouden ze tegemoetkomen aan het argument van de tegenstanders dat volgens de Raad van State een grondwetswijziging nodig is.
De liberalen haalden hun slag thuis toen er gestemd werd over de bespreking van het wetsvoorstel-Hasquin. Doordat CD&V zich om tactische redenen onthield, was er een meerderheid voor de bespreking van het voorstel dat een grondwetswijziging inhoudt. Dat betekent dat de volksraadpleging volgende week opnieuw op de commissie-agenda staat. Eerst wordt het wetsvoorstel-Hasquin besproken en vervolgens het voorstel-Daems.
Het lijkt weinig realistisch dat er effectief een wijziging van de grondwet komt. Daarvoor is een tweederde meerderheid nodig. Die zal er naar verwachting niet zijn. Er blijft dan nog één mogelijkheid over voor de voorstanders: het wetsvoorstel naar de plenaire vergadering sturen. Daar is de verhouding 74 voor en 76 tegen. De VLD mikt daar op eventuele afwezigen of dissidente stemmen.
26/1/2005, De Tijd

in verband met de volksraadpleging over de Europese grondwet. In de discussie over het nut van een bindende volksraadpleging argumenteren sommigen dat de elite beter geïnformeerd is dan het volk en dus beter kan beslissen. Dit is kortzichtig, want een elite die beslissingen neemt die niet door de meerderheid van de bevolking worden gedragen, krijgt vroeg of laat de rekening gepresenteerd.

Spirit is ontstaan vanuit een verlangen naar een grotere politieke participatie van de burgeren een Directe democratie. De politiek heruitvinden om dichter bij de burger staan.

De kiezers van Spirit moet nu wel erg teleurgesteld zijn, want zij ondergaan door de koerswijziging van Spirit in het debat over een volksraadpleging over een Europese nationaliteit opnieuw de grootste tekortkoming van de representatieve democratie: de verkozenen handelen niet steeds volgens de wens van hun kiezers. Bij een directe democratie kan dit niet gebeuren. Bij een directe democratie beslist de kiezer zelf!

België zal geen volksraadpleging houden over het Europese grondwettelijk verdrag. Attac Vlaanderen betreurt deze beslissing en meent dat hiermee een unieke kans werd verkeken om eindelijk een democratisch debat over de Europese Unie te laten plaats vinden.
 
De politieke partijen zijn blijkbaar bang van zichzelf en van elkaar. Zij durven de confrontatie niet aan over dit verdrag over de Europese Unie en over haar beleid.
 
Attac Vlaanderen meent dat dit verdrag dat zich 'grondwettelijk' noemt geen steun verdient wegens zijn democratische tekorten, wegens zijn ontbrekend sociaal beleid, wegens de neoliberale klemtonen en wegens het ondoorzichtig buitenlands beleid.
 
De grootste capitulatie van de politieke partijen schuilt in het feit dat ze de ruimte voor het democratisch debat afsluiten. Een parlementaire ratificatieprocedure is, in een context van toenemende mondialisering, een achterhaalde en ongepaste manier om beslissingen door te drukken die het leven van de burgers nochtans dagelijks beinvloeden.
 
In alle internationale fora wordt momenteel gepleit voor meer participatie en voor een grotere betrokkenheid van de burgers bij het beleid. De Europese Unie zou een voorbeeld moeten en kunnen zijn voor een vernieuwd democratisch beleid. Maar dit verdrag zal dus geen democratische legitimering krijgen, eens te meer door toedoen van nationale partijen.
 
Een ruim opgezet debat in alle landen van de Europese Unie was het enige middel geweest om alle punten van dit verdrag te bespreken en al dan niet de steun van de bevolking te krijgen. Zonder volksraadpleging in België blijft dit verdrag het stempel van de ondoorzichtigheid dragen.
 
Attac Vlaanderen zal blijven wijzen op de tekortkomingen van dit grondwettelijk verdrag en zal zich blijven inzetten voor een ander Europees beleid.
 
Omdat een andere Europese Unie en een ander beleid nodig en mogelijk zijn, omdat een andere wereld mogelijk is, Eric Goeman woordvoerder attac vlaanderen

Analyse door Wouter Verschelden Wetstraatredacteur in de Standaard van 25 januari 2005.

De volksraadpleging over de Europese grondwet is niet meer. Maanden spartelde het VLD-voorstel tussen leven en dood, tot het een pijnlijk schouwspel werd. Dat uitgerekend Spirit-voorzitter Geert Lambert het nekschot toedient, laat een wrange nasmaak. Want hoe kan Spirit links-liberaal zijn, als het schrik heeft voor de mening van de burger?

Lambert torpedeerde dit weekend de zwalpende volksraadpleging, omdat hij ,,weigert zijn politieke ideeën te laten verkrachten door extreem-rechts''. Maar wat bedoelt Lambert daarmee? Ten eerste is het Vlaams Belang de enige politieke partij die tegen de Europese grondwet is. Elke tegenstem kan achteraf geclaimd worden door de partij. Dat zou niet echt intellectueel eerlijk zijn, maar het Vlaams Belang is er ook in geslaagd om bekend te staan als de partij van één miljoen Vlamingen (in werkelijkheid 981.587 op 13 juni 2004) én als de grootste partij van Vlaanderen (toch haalde CD&V/N-VA 26,1 procent op 13 juni, tegen 24,1 voor het Belang).
In 1992 maakte Frankrijk iets gelijkaardigs mee: slechts 51 procent van de Franse bevolking stemde toen voor het Verdrag van Maastricht. Opinieonderzoek toonde achteraf aan dat een aanzienlijk deel van de Fransen het ,,Europese'' referendum had gebruikt om een oordeel te vellen over de zittende president en regering, die gevraagd hadden ,,ja'' te stemmen. Een electorale test over de regering-Verhofstadt, met enkel het Belang aan de neen-kant, is een enorm risico. Want zelfs 30 procent neen-stemmen is dan een spectaculair resultaat voor de Belangers.

 --> Remedie: meer referenda houden.

Geld is een tweede reden waarom het Vlaams Belang een volksraadpleging kan ,,verkrachten''. Het Vlaams Belang heeft een zwaar gespekte oorlogskas om campagne te voeren, de meeste andere partijen niet. Het Belang trekt al jaren weinig geld uit voor een studiedienst of andere ondersteuning, om grote delen van hun dotatie te reserveren voor verkiezingscampagnes. Voor zo'n dotatie geldt het principe: hoe meer kiezers, hoe meer geld.

 --> Remedie: voorkom propaganda (door de burger betaalt!) en schaf die dotaties af. Die houden alleen maar de Particratie in stand. Er worden toch geen deftige studies gehouden en dient voornamelijk als propaganda. Als er verkiezingen zijn: bezorg elke gezin een kiesbrochure met daarin de kandidaten met hun programma. bvb één pagina per kandidaat en ad random gesorteerd. Dat is pas gelijke kansen beleid.
Dit als analogie met het voorstel om een referendumbrochure te verspreiden. De toegang van de kandidaten tot de media moet op een faire wijze geschieden waarbij die toegang voor elke kandidaat even groot moet zijn. Bovendien moeten de burgers zelf ook kunnen stemmen op mensen die zich niet kandidaat gesteld hebben. (analogie met de volksjury)

De 981.587 stemmen van 13 juni zijn goed voor ruim anderhalf miljoen euro per jaar aan Vlaamse overheidssubsidies. Gecombineerd met de dotaties die de partij federaal ontvangt, krijgt het Belang bijna vijf miljoen euro per jaar. Een mediacampagne van een miljoen euro die van het Vlaams Blok het Vlaams Belang maakt, is dus gewoon een investering in een nieuw stevig merk, dat een grote dotatie kan binnenhalen. Een campagne tegen de Europese grondwet loopt daarom zeker het risico om overspoeld te worden met neen-propaganda.
Turkije is een derde reden. Want naast geld, heeft het Vlaams Belang ook een sterk thema klaar om campagne rond te voeren. De toetreding van Turkije tot de Europese Unie staat in praktijk volledig los van de Europese grondwet, maar het Belang geeft daar geen moer om. Probeer aan de man in de straat dan maar eens uit te leggen dat ,,het niet over Turkije gaat'', als het Belang daar consequent op hamert.

--> Spirit had het ook over een genuanceerde vraagstelling. Tijdens het referendum over de EU grondwet zou dan eveneens een referendum over de toedreding van Turkije kunnen plaatsvinden. Dan wordt dit thema gescheiden. Zie ook het artikel "hou twee referenda"

Lambert maakte dit weekend dezelfde rekening, en nam de bocht die nodig was om de volksraadpleging definitief af te blazen. Geen Spirit-steun in de Kamer en dus geen meerderheid. Voor de liberalen van VLD en MR komt dat hard aan, want tegenover de angst voor het Belang plaatsten zij steevast hun geloof in een burgerdemocratie.
De liberale ideeën voor meer burgerparticipatie (onder andere referenda en de rechtstreekse verkiezing van de burgemeester) dateren van premier Guy Verhofstadts Burgermanifesten, begin jaren '90. En het was ook hij die in de nazomer van 2003 het idee van een Europese referendum lanceerde. ,,De regering zal daarvoor geen initiatief nemen, maar we zullen zeker niets doen om zo'n referendum te verhinderen'', zei Verhofstadt. Prompt dienden toenmalig VLD-voorzitter Karel De Gucht en de VLD-fractieleider in de Kamer, Rik Daems, een wetsvoorstel in om samen met de Europese verkiezingen op 13 juni 2004 een referendum over de Europese grondwet te organiseren. De PS zag dat toen al niet zitten: ,,het thema zou de campagne vergiftigen''.
Het wetsvoorstel bleef een tijdje liggen, de EU-grondwet was nog niet volledig klaar en de verkiezingen gingen voorbij zonder referendum. In de herfst van 2004 kwam de machine opnieuw op gang. Meteen werd de onenigheid binnen paars duidelijk. MR en VLD waren voor, de PS wilde eigenlijk helemaal niets weten van een referendum. De SP.A zag een volksraadpleging die niet bindend is eventueel wel nog zitten. Bovendien was het niet helemaal duidelijk of de grondwet eigenlijk wel de mogelijkheid van volksraadplegingen voorziet. Om juridische problemen uit te sluiten, besliste de meerderheid eerst de Raad van State te raadplegen. Het advies van de Raad van State was vernietigend, en meteen had de SP.A een goede reden om tegen het voorstel te zijn.


Maar de VLD ging toch door. Adviezen zijn immers niet bindend, en ondertussen was er in de Kamer een merkwaardige meerderheid tot stand gekomen die het wetsvoorstel-Daems principieel steunde. VLD en MR waren uiteraard voor, net als het Vlaams Belang. SP.A, PS, CD&V en CDH waren tegen. Spirit-voorzitter Geert Lambert leverde de cruciale stem, want de verhouding in de kamercommissie-Grondwet was negen voor- en acht tegenstemmen. Lambert beweerde dat het geen enkel probleem was dat het SP.A/Spirit-kartel verschillend stemde.
Als links-liberale partij is Spirit hevige voorstander van meer rechtstreekse inspraak voor de burger. En Spirit had zich, na uitgebreid denkwerk van voorzitter Lambert, in september 2004 net definitief een links-liberaal etiket opgeplakt. Lambert besefte wel dat Spirit het inhoudelijk helemaal niet eens was met de VLD, over welke vragen er precies in de volksraadpleging moesten. Maar de verdeeldheid in het kartel SP.A-Spirit was in een mooie gelegenheid om de buitenwereld te laten zien dat het links-liberalisme niet zomaar een slogan was, zoals ,,niet grijs maar wijs'' dat voordien wel was.
Nu ontploft dat Spirit-ballontje pijnlijk in het eigen gezicht. Want als er geen volksraadpleging georganiseerd mag worden uit angst voor het Vlaams Belang, waarom dan wel nog verkiezingen organiseren?

--> Dat is inderdaad een goede vraag

Het links-liberalisme volgens Spirit kampt duidelijk nog met groeipijnen.

Somers stond in zijn nieuwjaarstoespraak lang stil bij de Europese grondwet en het liberale pleidooi voor een referendum erover. Hij kondigde aan dat de VLD sowieso een voorstel in de Kamer indient. 'Dan kan heel Vlaanderen zien wie de mensen vertrouwt en wie de mensen wantrouwt. Dan kan iedereen in dit land zien wie de burgers mee wil laten beslissen en wie de mensen liever het zwijgen oplegt', klonk het strijdvaardig.
Tijd van 25/1/2005.

Het wetsvoorstel voor het houden van een referendum over de Europese grondwet krijgt vandaag in de kamercommissie Grondwetsherziening, na het wegvallen van de steun van Spirit, zo goed als zeker de definitieve doodsteek. Het is de juiste beslissing, stelt LAURA PARRET. Er wordt in de motivering voor het houden van een referendum onterecht verwezen naar de kloof tussen de burger en Europa.

--> Tiens tiens, plotseling is die kloof er niet.

De aard van de tekst is ongeschikt voor een 'ja of nee'-vraag.

--> Waarover zullen dan de "vertegenwoordigers" beslissen?

Er is het risico dat het referendum wordt misbruikt voor andere vragen, zoals de toetreding van Turkije.

--> Hoe dan daar dan ook een referendum over. Zo worden de zaken gescheiden. En hoe zullen burgers ooit kunnen participeren?

Ook de ontstaansgeschiedenis van de tekst en de rol van België in Europa pleiten niet voor een referendum.

--> Juist daarom dat het de hoogste tijd wordt dat het moet veranderen en de burger mee moet beslissen.

Als de reden om een referendum te houden, te maken heeft met het dichten van de zogezegde kloof tussen de burger en Europa, is dat een drogreden. Deze kloof, als ze er al is, dicht je niet door een 'ja of nee'-oordeel te vragen over een complexe tekst als de grondwet met alle risico's van oversimplificatie vandien. Dat doe je overigens wel door in de dagelijkse nationale politiek zoveel mogelijk en op een faire manier het Europese niveau te integreren in de communicatie naar de burgers.

--> En als de burger Europa niet wil integreren? Wie bepaalt de agenda? Onze supperdemocraat Jean-Luc Dehaene heeft een goed antwoord hierop ”Het referendum is algemeen gezien niet het summum van democratie. Ik zie niet in wat er democratisch is aan de mensen ja of neen te laten zeggen tegen zoiets. We weten dat negen op tien mensen de grondwet niet zullen gelezen hebben en zullen voortgaan op wat politici en journalisten vertellen. Daarenboven, als het antwoord neen is, dan moet er waarschijnlijk herbegonnen worden omdat het absoluut ja moet zijn'' De Gentenaar van 1 juni 2004

Concreet betekent dat je bijvoorbeeld ook ophoudt met de kwalijke gewoonte in sommige dossiers de zwartepiet naar Europa door te schuiven: 'We willen wel maar het mag niet van Europa'. Ook maatregelen waarover men in de Raad van Ministers positief heeft meegestemd, vervolgens in vraag stellen op nationaal niveau, is volksbedrog.


De positieve dingen mogen ook best wat meer aan de orde komen. Het gaat allemaal erg traag, maar steeds meer consumentenbescherming komt uit Europa. Er worden grote budgetten geïnvesteerd in wetenschappelijk onderzoek en ontwikkelingshulp en ga zo maar door. Natuurlijk moet Europa (bijvoorbeeld) nog socialer worden, maar er is al hard aan de weg getimmerd op veel meer gebieden dan de auteurs van de oorspronkelijke verdragen durfden dromen.

--> Aan welke weg is er getimmerd? Welke weg is gewenst? Wie bepaald waar het naartoe moet?

Geen nuances

De intelligentie van de burger wordt onrecht aangedaan. Misschien wil die wel zeggen: ja, dat Handvest van de Mensenrechten vind ik een goed idee, maar de bepaling over de sociale politiek lijkt toch iets minder en de bepalingen over de gekwalificeerde meerderheid had ik liever anders gezien. Hij zou gelijk hebben en dat soort debatten zijn nuttig en noodzakelijk (en hadden veel eerder moeten plaatsvinden) maar voor nuances is er in een 'ja of nee'-scenario geen plaats. En dan krijg je een absurde situatie zoals bijvoorbeeld een Belgisch EU-parlementslid dat tegenstemt in Straatsburg maar daarna wel zegt volop de grondwet te zullen promoten in eigen land.

--> Het is toch niet de fout van de burger dat die nooit de mogelijkheid gehad heeft om thema per thema te bepalen waar het naar toe moet. Nu de mondigheid van de burger niet meer kan tegengehouden worden staan de "vertegenwoordigers" plotseling voor het feit dat er over een mastadont verdrag moet beslist worden. Vergeet niet dat ook de "vertegenwoordigers" daar moeten over beslissen.

De tekst leent zich met andere woorden ook niet voor een referendum door de grote variëteit van onderwerpen die erin aan bod komen. Dat betekent dat een 'ja of nee'-vraag eigenlijk polst naar de algemene pro- of contrahouding van de burger ten aanzien van Europa.

--> Zie opmerking hierboven.

Misschien is dat eigenlijk ook wel de bedoeling van sommige politici. De beladen term 'grondwet' geeft daar ook aanleiding toe: het doet denken aan het creëren van een echte (super)staat. Een vraag over 'de grondwet' wordt al gauw gezien als een vraag naar het al dan niet goedkeuren van meer Europa, los van de inhoud van de tekst. Overigens is heel bewust gekozen voor de terminologie 'Een grondwet voor Europa' want het is eigenlijk, net zoals alle voorgaande verdragen sinds 1957, gewoon een verdrag tussen de lidstaten dat niet zonder meer gelijk te stellen is met een grondwet zoals in andere jurisdicties. We zouden er dus beter naar verwijzen als het Grondwettelijk Verdrag.

--> Doet er niet toe hoe het genoemd wordt, de burger zal de gevolgen van die, niet mee besliste, verdragen moeten ondergaan. De politici zullen hun verantwoordelijkheid wel ontlopen. Nog geen enkele politici gekend die uit zijn eigen zak de staatsschuld afbetaald.

Misbruik
In het verlengde daarvan riskeert een referendum misbruikt te worden of in ieder geval overschaduwd te worden door de politieke agenda van het moment en thema's zoals bijvoorbeeld de toetreding van Turkije. Het is duidelijk dat het een met het ander hoegenaamd niets te maken heeft. Maar het zijn thema's die makkelijk te begrijpen zijn, beter in een 'ja of nee'-scenario te vatten zijn en bovendien ook emotioneel erg gevoelig liggen bij de bevolking.

--> Hoe daar dan ook een referendum over, zo worden de zaken wel gescheiden.

Voor de totstandkoming van de tekst die op 26 oktober 2004 plechtig is ondertekend, werd een bijzondere procedure gevolgd die uniek is in de geschiedenis van de Europese Unie. De tekst werd voorbereid in de Conventie waarin een breed maatschappelijk draagvlak vertegenwoordigd was. Daar is hard gewerkt en uitvoerig gedebatteerd. Daarna heeft de Raad, waarin alle lidstaten hun vertegenwoordiger hebben, zich er opnieuw over gebogen en is de tekst van de Conventie uiteindelijk nog op enkele punten aangepast.

--> Ja en dan?

Beter ware wellicht geweest dat het Europees Parlement een verplichte stem had kunnen hebben in het geheel. De recente stemming in het EP met 500 voor, 137 tegen en 40 onthoudingen was desalniettemin een belangrijk signaal van diegenen die we allen ook rechtstreeks hebben verkozen.

Nationaal debat
Ten slotte moeten de nationale parlementen de tekst een voor een ratificeren en kan ook daar het debat gevoerd worden. Deze ontstaansgeschiedenis en het verdere verloop van de procedure tot de uiteindelijke inwerkingtreding, bevatten dus verschillende momenten waarin onze vertegenwoordigers zich over de tekst hebben kunnen en nog zullen buigen.

Last but not least, moet België durven weerstaan aan het referendum en zijn voortrekkersrol als 'founding father' van Europa verder waarmaken. De grondwet is het resultaat van een proces dat in gang werd gezet in Laken onder het Belgische voorzitterschap.

--> Een geheime agenda komt met een referendum in het gedrang?

Nu moeten de gezagsdragers de moed hebben zelf de verantwoordelijkheid te nemen voor een tekst die verre van perfect is, maar een zoveelste logische stap is in het Europese proces waar ze in grote meerderheid wel een voorstander van zijn. Inzake het erg gevoelige dossier van Turkije heeft men wel het voortouw genomen. Ook daar is er ongetwijfeld een groep in de samenleving die er heel anders over denkt, maar is dat dan niet ook de democratie?

--> Neen, democratie is niet alleen vrij denken en spreken maar ook vrij kunnen handelen naar eigen inzicht en geweten. Dit komt tot uiting in het mee samen beslissingen nemen.

Wat nu op tafel ligt, laat veel te wensen over, al is het maar vanuit juridisch oogpunt. Politiek gezien lag de nadruk zo erg op de meer institutionele bepalingen zoals de stemverhoudingen bij de Raad, dat de kwaliteit van de meer materiële bepalingen en de coherentie tussen de verschillende onderdelen op sommige punten discutabel is. Net zoals dat vaak het geval is, zal de (Europese) rechter er aan te pas moeten komen om, waar nodig, bepalingen te verduidelijken, aan te vullen en uit te leggen. Waarom toch de uiteindelijke balans van de inhoud van de tekst gematigd positief is, is hiervoor zelfs buiten beschouwing gelaten. Om dat uit te leggen zou een hele krant nodig zijn.

--> Waarom zouden mensen hele kranten en boeken lezen als zij weten dat er toch voor hen al lang beslist wordt? Allemaal frustrerend tijdverlies, liever een goei pint pakken redeneren de meeste mensen terecht.

En dat is dus precies een van de redenen waarom een referendum geen goed idee is.

De auteur is docent Europees en mededingingsrecht aan de Universiteit van Tilburg en advocaat bij Simmons
Het door de Europese Unie zelf opgestelde document dat de grondwet presenteert aan de burger is te vinden onder de link:
http://europa.eu.int/constitution/presentation_nl.htm
Tijd van 25 januari 2005.

Rik Daems, de VLD-kamerfractieleider en de auteur van het wetsvoorstel over de raadpleging, is behoorlijk teleurgesteld over de beslissing van Spirit. 'Ik betreur dat Spirit zijn agenda laat bepalen door het Vlaams Belang', stelde hij gisterenavond. 'Het Vlaams Belang moet maar even met de trommel roffelen en ze passen hun agenda aan. Ik laat mijn agenda door niemand bepalen.'
Dat er geen raadpleging komt, noemt Daems dubbel spijtig. Het is spijtig omdat een referendum een uitgelezen kans vormde om over het dossier te debatteren en het is spijtig omdat een referendum goed geweest zou zijn voor de directe democratie.
Het dossier staat morgen opnieuw op de agenda van de kamercommissie Grondwetsherziening. Wellicht krijgt het wetsvoorstel daar de definitieve doodsteek.
Tijd van 24/1/2005.

---

Wijsheid voor de massa?

"...Vier voorwaarden, waaraan een collectieve beslissing moet voldoen om ‘wijs’ te kunnen zijn...
En in welke mate beantwoorden parlementaire besluitvorming (in een particratie) en directe besluitvorming bij een referendum op volksinitiatief aan deze voorwaarden? Een overzicht. ..."

Lees het artikel van Jos verhulst op:
http://www.directe-democratie.be/publicaties/artikel/46.html

Darwinisme en democratie

"... Het conflict tussen Darwinisten en creationisten illustreert, dat staat en onderwijs radicaal gescheiden moeten worden. De enige taak van de staat op dit vlak bestaat erin, om de vrijheid van onderwijs en de vrijheid van debat materieel te garanderen. Hoe die vrijheid wordt inge-vuld is niet de taak van de staat.

De staat hoort ook niet op te leggen wat in wetenschappelijk opzicht waar is of niet. Deze stelling stuit velen tegen de borst. Moeten wij zo maar dulden dat de Darwinisten respectievelijk creationisten onze kinderen leugens wijsmaken? Dienen wij niet alle kinderen gelijke toegang tot onze waarheid te garanderen? "

Nee, dat moeten wij niet en dat kunnen wij ook niet. Twee argumenten spreken hier tegen.  ... "

Lees het artikel van Jos verhulst op:
http://www.directe-democratie.be/publicaties/artikel/47.html

De Baskische lokale premier Ibarretxe heeft gedreigd tegen de zin van de Spaanse regering een referendum te houden over zelfbeschikking, als premier Zapatero blijft weigeren te onderhandelen over meer autonomie. Ibarretxe sprak bijna vier uur met Zapatero in diens kantoor in Madrid.
Lees verder op:
www.referendumplatform.nl/nieuws/20050113_baskenland.html

Tussen hamer en aambeeld Volgende week dinsdag wordt over het voorstel-Daems in zijn geheel gestemd in de commissie. Maar het is allerminst zeker dat er nog een meerderheid voor is. Met name bij Spirit is er opnieuw twijfel gerezen. Dat is niet onbelangrijk, want zonder de steun van die partij komt er geen bevraging.
Hallo mijnheer Lambert? Wat gaat u doen? Is er druk van Steve Stevaert om uw mening te herzien? Maar zet u dan de VLD niet met de billen bloot? Spirit tussen hamer en aambeeld?
Geert Lambert: "Wij weten het nog niet. Het staat nog niet vast wat we gaan doen. De discussie is opnieuw open. Ons partijbureau zal de komende dagen een beslissing nemen."
"Ik zal u niet verhelen dat er binnen Spirit bedenkingen zijn bij het Europees referendum. U weet dat wij principieel grote voorstanders zijn van volksraadplegingen. Zeker over Europa, waar te veel over de hoofden van de mensen heen wordt beslist. Maar over zo'n complexe materie met ja of neen antwoorden, dat gaat niet. Bovendien bestaat het gevaar dat het referendum over de toetreding van Turkije zal gaan, in plaats van over de Grondwet. Wij willen dus minstens bijsturen. Indien wij het voorstel-Daems goedkeuren, zullen we zeker amendementen indienen."

--> "Laat de democratie nooit meer zwijgen" was de naam van het VU congres van 22-23 november 1997. Dit is nu 7 jaar geleden. Ondertussen is de commissie politieke vernieuwing is deskundig leeggebloed,

Het referendum botst op een njet van de PS. Enkele professoren ontdekken dat belgië grondwettelijk geen democratie is vermits de macht uitgaat van de natie. In het Vlaams regeerakkoord staat zelfs niets ingeschreven over participatief budgetbeheer. De democratie zwijgt...

GVA van 21 januari 2005.

Nog voor de zomer vinden in Spanje en Luxemburg, en waarschijnlijk ook in Frankrijk, Portugal en Nederland volksraadplegingen of referenda plaats over de nieuwe Europese grondwet. België staat de komende weken voor de keuze of het meedoet of niet. Gaat het daarbij om meer dan een schijnbeweging van democratie?

'Bij ons is het van 1937 geleden dat we nog eens een volksraadpleging hebben gehad', zegt Marc Schlammes, de redacteur over binnenlandse politiek bij de krant Luxemburger Wort. 'Dat ging toen over het al dan niet verbieden van de communistische partij.'

De Luxemburgse grondwet voorziet in de mogelijkheid van een (niet-bindende) volksraadpleging, op vraag van het parlement en, zoals steeds in het groothertogdom, met stemplicht.

'De voorbije zomer is in het parlement eensgezindheid gegroeid om het volk te raadplegen over de nieuwe grondwet van Europa', zegt Schlammes. 'En de regering heeft de datum ervoor vastgelegd op zondag 10 juli 2005. We verwachten ook geen polemieken over de nieuwe grondwet, die hier ongetwijfeld een meerderheid zal vinden. Waarom pas op 10 juli? Luxemburg is de eerste zes maanden voorzitter van de Europese Unie, en we willen wachten tot die periode voorbij is. Bij ons begint de vakantie op 15 juli, dus kan een verkiezingsdag voordien geen probleem zijn.'

Luxemburg was vorig jaar het tweede land dat een datum vastlegde voor een volksraadpleging over de nieuwe Europese grondwet. Spanje was het eerste, en stemt al op 20 februari. Portugal had, nog onder premier José Manuel Barroso, zijn volksraadpleging gepland op 10 april, maar die datum is onzeker geworden door vervroegde parlementsverkiezingen.

Frankrijk houdt zeker een (bindend) referendum over de Europese grondwet, omdat die een herziening van de Franse grondwet vergt. Maar dat kan op zijn vroegst na 15 mei. Ierland en Polen houden dit najaar een referendum, Tsjechië en Denemarken in 2006. Groot-Brittannië houdt er zeker één, maar heeft nog geen datum. Hongarije en Litouwen hebben de grondwet al geratificeerd, via een stemming in het parlement. En bijna alle andere lidstaten zijn van plan die parlementaire weg te volgen, op drie twijfelgevallen na.

In Italië volgt de grondwet de parlementaire procedure, maar hebben premier Silvio Berlusconi en de minister van Buitenlandse Zaken, Gianfranco Fini, de mogelijkheid van een referendum opengelaten. De kans dat ze daar alsnog toe besluiten, is echter klein.

Nederland daarentegen lijkt op weg naar zijn eerste volksraadpleging in ruim twee eeuwen. 'Ja, het is van de Bataafse republiek in 1797 geleden', zegt Joop van Holsteyn, politoloog aan de universiteit van Leiden. 'Het is een wat vreemd verhaal. Al dertig jaar blijkt uit alle peilingen dat een meerderheid van Nederlanders voorstander is van volksraadplegingen. En na Pim Fortuyn is toch wel het besef doorgedrongen dat deze samenleving behoefte heeft aan meer inspraak, meer openheid, meer zeggenschap.'

"Rond 1 juni gaat het gebeuren. Dan zal in Nederland voor het eerst een nationale volksraadpleging plaatsvinden. De kiezers zullen een oordeel kunnen vellen over de Europese grondwet, zoals het verdrag over de bestuurlijke inrichting van de Europese Unie is gaan heten. Omdat er sprake is van een overdracht van nationale soevereiniteit naar Brussel en Straatsburg, is er een goede reden om de grondwet rechtstreeks aan de bevolking voor te leggen. Het laatste woord blijft overigens waar het thuishoort: bij het Nederlandse parlement." De Morgen van 27 januari 2005.

--> Niet het parlement maar de burger dient het laatste woord te krijgen!

"Het referendum is ook met dit voorbehoud een mijlpaal in de Nederlandse politieke geschiedenis. Dit is in de eerste plaats te danken aan de indieners van het initiatiefvoorstel, GroenLinks, PvdA en D66. Zij wisten de initiatiefwet door de beide kamers te loodsen." De Morgen van 27 januari 2005.

Het initiatief om een volksraadpleging te houden, kreeg bij onze noorderburen al de instemming van de Tweede Kamer. Op 18 januari moet de Eerste Kamer er het eindoordeel over vellen. Als dat positief is, vindt die volksraadpleging waarschijnlijk nog voor de zomer plaats, ergens tussen 25 mei en 29 juni.

'Grondwettelijk lijkt er geen probleem', zegt Van Holsteyn. 'Er staat gewoon niets over in de grondwet. Dat is vaak geïnterpreteerd als een argument dat directe democratie onverzoenbaar zou zijn met de parlementaire instellingen. Maar nu hanteert men de omgekeerde redenering: als er niets instaat, moet het ook kunnen. Al wil ik nog zien dat het echt doorgaat. In politiek Den Haag groeit de angst dat een en ander verkeerd zou kunnen uitpakken. Het zou mij dus niet verbazen dat men op het laatste moment alsnog een bezwaar vindt.'

In België keurde in de kamercommissie voor de Grondwetsherziening op 14 december een nipte meerderheid van negen leden (drie VLD, drie MR, twee Vlaams Belang en één Spirit) tegen acht (drie PS, drie sp.a, twee CD&V en één cdH) een voorstel goed om het houden van een volksraadpleging verder te bespreken en te bestuderen. Dat gebeurde nadat de Raad van State in een advies een voorstel in die zin als ongrondwettelijk had beoordeeld.

'Het argument van de Raad is dat een volksraadpleging in onze moderne democratie de facto een bindend karakter heeft, en dus impliciet een referendum wordt, wat onze grondwet niet toelaat', zegt Rik Daems, de fractieleider van de VLD, die het voorstel indiende. 'Dat leek ons veeleer een politiek dan een juridisch argument en dus heeft dat advies ons niet overtuigd.'

'Aan Spirit-voorzitter Geert Lambert is nu gevraagd samen met een werkgroep een voorstel uit te werken dat een brede consensus kan verwerven over een volksraadpleging', aldus Daems. 'In die zin zijn wij ook bereid op vraag van de sp.a de stemplicht in ons voorstel mee op te nemen. De MR heeft een voorstel ingediend om de grondwet te wijzigen, als dat inderdaad het enige bezwaar van christen-democraten en socialisten zou zijn.'

'De bedoeling is dan amendementen op mijn voorstel te maken, de hele procedure door Kamer en Senaat te volgen en uiterlijk eind maart een wet te hebben. Ecolo, dat geen stem had in de commissie, heeft laten weten voor een volksraadpleging te zijn. Met hen erbij zouden we aan 78 van de 150 kamerleden komen, maar we hopen uiteraard ook de anderen te overtuigen. De volksraadpleging zou dan vanaf mei kunnen plaatsvinden.'

België kende in het verleden maar één volksraadpleging, op 12 maart 1950, toen het kiezerskorps werd gevraagd of het voor of tegen de terugkeer van koning Leopold III op de troon was. Leopold kreeg de steun van 57 procent van de Belgen, 73 procent van de Vlamingen, maar slechts 48 procent van de Brusselaars en 42 procent van de Walen. De tegenstelling die daaruit ontstond, leidde na bloedige rellen in Wallonië eind juli, tot de troonsafstand van de koning ten voordele van zijn zoon Boudewijn.


In heel de voorbereidende fase van het wetsvoorstel over de volksraadpleging werd toen vooral gedebatteerd over de vraag of in elk van de drie gewesten een meerderheid vereist was - zoals de Franstaligen wensten - of enkel op nationaal niveau, of er een quorum van deelname zou zijn, en of de methode wel grondwettelijk was. Om dat laatste probleem te omzeilen, stelde men de raadpleging voor als een advies aan het parlement, een 'statistique d'opinion', zoals premier Gaston Eyskens dat omschreef. In zijn memoires geeft Eyskens overigens toe dat de procedure ongrondwettelijk was, volgens hem omdat een volksraadpleging onverzoenbaar is met de kiesplicht. Maar het was de enige uitweg uit de koningskwestie en dus 'moesten de grondwettelijke en politieke bezwaren terzijde worden geschoven'.

'Anno 2004 past het toch de burger te informeren en te wijzen op zijn verantwoordelijkheid in zo'n belangrijke kwestie als de eerste grondwet voor heel Europa', motiveert Rik Daems zijn voorstel. Tegenstanders van volksraadplegingen wijzen erop dat de Europese grondwet een uiterst gecompliceerde turf is van 300 bladzijden. De kiesstrijd dreigt dus over heel andere thema's te gaan, die zich makkelijker lenen tot demagogie, zoals de toetreding van Turkije tot de Unie.

Het Europees Parlement stemt volgende week donderdag. Het lijdt geen twijfel dat een ruime meerderheid de grondwet goedkeurt. De stemming is overigens maar indicatief, aangezien het parlement geen bevoegdheid heeft inzake de grondwet van de unie.

Die ligt bij de Europese lidstaten en dus bij de Europese Raad. De 25 lidstaten krijgen tot 1 november 2006 de tijd om de nieuwe Europese grondwet te aanvaarden. Afgesproken is dat 'indien vier vijfden van de lidstaten het verdrag tot vaststelling van een Grondwet voor Europa twee jaar na de ondertekening ervan hebben bekrachtigd en een of meer lidstaten moeilijkheden hebben ondervonden bij de bekrachtiging, de Europese Raad de kwestie bespreekt.'Anders gezegd: als zes of meer lidstaten de grondwet tegen 1 november niet hebben geratificeerd, is die verworpen. Bij vijf of minder volgt een bespreking. Enkel als iedereen de grondwet goedkeurt, wordt die meteen van kracht.

Vooral in Groot-Brittannië en Denemarken, waar volgens de jongste Eurobarometer niet de helft van de bevolking de grondwet steunt, worden moeilijkheden verwacht. Spanje, Portugal en de Benelux-landen zijn traditioneel zeer pro-Europa. Wel is er een klein beetje ongerustheid over de wispelturigheid van het Nederlandse kiezerskorps de jongste jaren. Het lot van de Europese grondwet komt zo bij Frankrijk, Polen, Ierland en Tsjechië terecht, landen waar de uitslag vooraf veel minder zeker is. Voor eind 2005 weten we welke richting het uitgaat.

Rolf Falter in Tijd van 4 januari 2005.

"De kamercommissie Grondwetsherziening heeft zich op 11/1/2005 opnieuw gebogen over de organisatie van een volksraadpleging over de Europese grondwet. Er werd een nieuwe afspraak gemaakt voor 25 januari nadat VLD-fractieleider Rik Daems amendementen op zijn eigen wetsvoorstel had aangekondigd en de MR een wetsvoorstel indiende dat de grondwet wil wijzigen. Intussen is de MR gestart met een petitie ten voordele van een volksraadpleging. Vanaf dinsdagavond 19 uur staat ze op de website van de partij. "

"... Hervé Hasquin (MR) gaf uitleg bij het wetsvoorstel van de Franstalige liberalen. Dat wetsvoorstel moet tegemoet komen aan de kritiek van de Raad van State dat eerst de grondwet moet gewijzigd worden vooraleer een raadpleging kan worden gehouden.

Daarom voorziet de MR een wijziging van artikel 167 paragraaf 2 van de grondwet (dat voor herziening vatbaar werd verklaard), wat het mogelijk moet maken een volksraadpleging te organiseren in het kader van de procedure tot instemming met sommige internationale verdragen. De modaliteiten van zo’n raadpleging moeten dan in een wet geregeld worden.

Servais Verherstraeten (CD&V) had vragen bij het wetsvoorstel. Volgens hem heft het de grondwettelijke bezwaren tegen een volksraadpleging niet op. Hij wees er bovendien op dat artikel 167 al in herziening werd gesteld in het kader van de hervorming van de Senaat en dat dit die hervorming in het gedrang kan brengen. De Croo zegde daarop toe aan zijn diensten advies over het wetsvoorstel te zullen vragen. Hij zal ook aan Binnenlandse Zaken een reactie vragen over het wetsvoorstel. ...

Marie Nagy van Ecolo, dat voorstander is van een volksraadpleging, had moeilijkheden met de voorgestelde uiterste datum voor de ratificatie van de Europese grondwet. De federale regering wil dat vóór eind mei dit jaar afronden, maar dat laat geen publiek debat toe. Nochtans is de uiterste datum voor ratificatie pas oktober 2006, aldus Nagy. Ze schaarde zich achter het MR-voorstel, maar dat moet volgens haar wel ernstig kunnen worden bekeken. ..."
Uit De Standaard Online 11/1/2005

---

Tips voor eerlijke referenda

Uit Initiative & Referendum Monitor 2004/2005 www.iri-europe.org

VOOR DE STEMBUSGANG

TIJDENS DE STEMBUSGANG

NA DE STEMBUSGANG

--> Als Anciaux dat te veel geld vind zou hij het direct bindend moeten maken. Anders gooit het stadsbestuur het geld weg als zij de stemming negeren.

Uit De Standaard van 6/1/2005.