Bezoek nu onze gloednieuwe website www.meerdemocratie.be

Interview met Ivar Hermans, moderator van petitie.be

 

Petitie.be bestaat bijna een jaar. Dat vonden we een mooie gelegenheid om een langer gesprek te hebben met Ivar Hermans. Ivar is de moderator van het platform, en heeft dus alle ontwikkelingen van bij het begin gevolgd. Ik praat met hem over zijn taken als moderator, we blikken terug en kijken vooruit.

 

Een beetje historiek

Hoe is petitie.be ontstaan, en was je er zelf van in het begin bij betrokken?

IH: We zijn een jaar in de lucht. Maar we zijn in de zomer vóór de lancering, dus in de zomer van 2013, met het idee begonnen. Vanuit onze vereniging democratie.nu hebben we gezegd: we willen eigenlijk meer naar buiten komen en meer mensen bereiken. We wilden onze boodschap uitdragen. Dan hebben we beslist een petitiewebsite op te zetten. Dat idee is ons aangedragen door Arjen Nijeboer, en die had een connectie met ReindeR Rustema [zo schrijft hij zijn naam]. Dat is echt wel onze geestelijke vader. Hij is een docent aan de universiteit van Amsterdam, en hij is geïnteresseerd in de vraag “hoe versterken we de democratie?” “Hoe kunnen we mensen betrekken bij het bestuur?”

 

Wat was precies de motivatie in de zomer van 2013?

IH: Meer mensen te bereiken, onze exposure, onze impact te vergroten. Uiteindelijk zoeken we een zekere impact op het maatschappelijke gebeuren te hebben, en daartoe willen we veel mensen bereiken. We willen met meer mensen in contact treden. Aan wie we bijvoorbeeld onze nieuwsbrief kunnen versturen.

 

Dachten jullie aan petitie.be louter als een middel tot een doel?

IH: Het is een middel, maar het sluit ook weer aan bij de doelstellingen. Het is een tweetrapsraket in feite. De eerste trap is inderdaad meer mensen kunnen aanspreken met onze boodschap. En de tweede is mensen de gelegenheid geven om zelf in beweging te komen om voor iets op te komen. Je brengt ze op ideeën, je zet iets in de markt.

We hebben ook reclame gemaakt voor petitie.be met Google-advertenties. En mensen blijken ons spontaan te vinden, want die reclamecampagne is al lang gedaan. Natuurlijk, doordat we veel activiteit op de site hebben, gaan mensen, als ze petitie intikken in Google, nu automatisch als eerste op petitie.be vallen. De mensen komen tamelijk talrijk bij ons terecht. Ik zal niet zeggen dat er een enorme vloed is van petities, maar wij worden toch gestaag gevonden door de mensen.

 

Je zei dat jullie je in de markt geplaatst hebben. Was het nieuw in de ‘markt’ of was er al iets dat je een aanbod zou kunnen noemen? 

IH: Er bestond al een andere site, maar daar gaat het er op een heel andere manier aan toe. Daar zit een echt verdienmodel achter. Bij ons is het veel rustiger. Wij zijn eigenlijk de Belgische kleine broer of kleine zus van petities.nl (met een s). Daarvan hebben we de hele code, het hele apparaat gekregen.

 

Als ik het goed begrijp is petities.nl de site van ReindeR Rustema?

IH: Hij is niet de eigenaar van de site, wel de voorzitter van de stichting waarin de site is ondergebracht. Het bestuur van de stichting beslist gezamenlijk over de koers van handelen. Maar hij is inderdaad de grote bezieler. Hij is nu een dikke tien jaar bezig en heeft in totaal op zijn site al vijf miljoen ondertekeningen geregistreerd. Zoals ik al zei, is hij verbonden aan de universiteit van Amsterdam. Hij doceert het vak nieuwe media, maar had daarvoor al een achtergrond in politicologie. Vanuit de combinatie van die vakgebieden is de petitiewebsite ontstaan. Hij wilde weten: hoe gebruik je nieuwe media om mensen te betrekken bij het bestuur?

Het instrument van de petitie heeft hij dan concreet geïmplementeerd in petities.nl. Hij heeft dat door de jaren heen, al lerende, steeds meer verfijnd. En er zit echt heel veel ervaring in.

 

Waar zit die precies?

IH: Een eerste vraag is: waarover kunnen petities gaan? Welke onderwerpen wil je hosten? Je kunt bijvoorbeeld de optie nemen, zoals commerciële petitiewebsites, om te zeggen: maakt niet uit! U vraagt, wij draaien. Staat er schuttingtaal in, staan er commerciële boodschappen in, staan er allerlei verwijzingen in die niet kunnen – je doet maar. Dat is vrijheid blijheid. Dat kunnen petities zijn die zich richten tot het groot publiek of tot een firma. Bijvoorbeeld: “Hou op dat product te maken!” Dat kan een aanklacht tegen de buurman zijn. “U maakt teveel lawaai met uw grasmaaier.” Enzovoort.

 

Dat had je misschien ook in de beginjaren van petities.nl? 

IH: Nee, daar zat van het begin een heel duidelijke visie achter. Dus een eerste punt is: het moet gaan over een onderwerp dat zich richt tot een bestuurlijk orgaan. Ofwel een monopolist. Bijvoorbeeld de post, daar kan je ook een petitie over opstellen op petities.nl of petitie.be. Dus dat is een eerste filtering. Wij vragen de mensen: denk eens na hoe je datgene waar je mee zit, waar je mee naar buiten wil, waar je steun voor wil verzamelen, kortom je verzuchting, denk eens na hoe je die kan vertalen naar een zaak van algemeen nut.

 

Is dat niet de eerste spontane associatie die de meeste mensen hebben bij het woord petitie?

IH: Misschien, maar dat hoeft helemaal niet. Je kunt in je buurt gaan ronselen om bijvoorbeeld iemand het zwijgen op te leggen. “Laat de buurman stoppen met grasmaaien! Iedereen heeft er last van.” Of: “Hij laat teveel vuil rondslingeren.” Dat soort heel persoonlijke zaken.

Het eigene van ons platform is die visie die erachter zit. Ten eerste: welke onderwerpen aanvaard je? Dan komt ook de vraag: aan wie kan zo’n petitie gericht zijn? Dat is een structurering die je aanbrengt. Bij andere petitiewebsites: allemaal geen probleem. Bij ons is dat een exhaustieve lijst. Je moet als zogenaamde petitionaris (dat is, iemand die een petitie aanbrengt) de keuze maken aan wie je je richt. Dat kunnen overheden zijn, federale, regionale, gemeenschappen en ook de gemeentebesturen. Die staan allemaal in de lijst. En ook het Europese niveau. De lijst is natuurlijk specifiek geënt op België, in Nederland hebben ze een andere. Op dat punt hebben we wel een vertaalslag gemaakt van petities.nl naar petitie.be.

Dat zijn dus al de eerste finesses: de onderwerpen, en dan de geadresseerden. En de keuze van de geadresseerde zegt ook al iets over de onderwerpen die je gaat behandelen.

 

Is wat je nu beschrijft een voorbeeld van wat je wil aanmoedigen?

IH: Ja. Dat is de tweede trap van die tweetrapsraket waar ik het daarnet over had. Dat we mensen zelfstandig willen maken in het verwoorden van hun verzuchtingen.

 

En op dat punt valt wat petitie.be wilt bereiken volledig samen met het ideaal van democratie.nu?

IH: Inderdaad. Maar democratie.nu gaat nog verder. Democratie.nu wil zover gaan om wettelijk de inbreng van de burger te verankeren via het bindend referendum op volksinitiatief. Maar petities zijn altijd de eerste stap. Om mensen al op verhaal te laten komen en hun zeg te laten doen. Om ze al te laten weten: het kan! De eerste stap is petities. En de wet voorziet daar ook in.

 

De levensloop van een petitie

Hoe moet ik mij het wezen van een petitie voorstellen?

IH: Mensen vinden onze site, eventueel via een advertentie of omdat onze naamsbekendheid begint toe te nemen, of van horen zeggen. Ook wel omdat ze op zoek zijn naar een petitieplatform.

Misschien voelen ze zich aangesproken door wat ze zien staan op de homepage. Je ziet daar de recentste activiteit op de site, de petities die echt “hot” zijn. Je kunt ook een lijst vragen van alle petities, gesorteerd op aantal handtekeningen. Dat is een andere insteek. Maar als je gewoon naar de homepage gaat, verschijnt daar een lijst van petities die op dat moment activiteit hebben. Dus dat geeft de mensen al een indruk, en het is een professionele indruk omdat die onderwerpen allemaal een zekere homogeniteit hebben, omdat het allemaal bestuurlijke kwesties zijn. Ze zijn geformuleerd als bestuurlijke kwesties. De bezoeker wordt in ieder geval niet afgeschrikt door reclameboodschappen of iets dergelijks.

Dan is er een knop, “start een petitie”, en dan word je eigenlijk als petitionaris aan de hand genomen om je verhaal te doen. Dan wordt er een zekere structuur aangebracht, dat doet de site met jou. Die gaat tegen jou zeggen: zeg eens, wat is de titel van je petitie en geef eens een korte omschrijving. Dat wordt uiteindelijk ook gepubliceerd op de site. Dus eerst: zeg eens je idee.

En dan wordt het verzoekschrift zelf opgesteld. Eerst is er een identificatie. Wie is de “wij”? Maak eens een beeld van de groep die de ondertekenaars uitmaken van deze petitie. Wie zijn de belanghebbenden? Niet: “Wij, voetbalclub zoveel, wilen een nieuw veld,” maar wel: “Wij, de mensen die geïnteresseerd zijn in het promoten van voetbal in een bepaalde gemeente.” Zie je, zo breed mogelijk moet dan geformuleerd worden. Mensen worden daarin geholpen.

 

Worden ze in real time geholpen?

IH: Nee, ik als moderator reageer wanneer ik zie dat ik een alert heb gekregen dat er een aanvraag is voor een nieuwe petitie.

Maar dan, het tweede stuk in zo’n petitie zijn de gegevens. Dat komt onder de hoofding constateren. “Wij, ..., constateren: ...” en dan is er een heel vak dat de petitionaris mag invullen. Dat zijn eigenlijk de feiten waarop hij zich baseert, en waar meestal een grief of een vraag in zit. Bijvoorbeeld: “Wij zien dat de autocars altijd moeten blijven rijden in de file van de vrachtwagens en wij denken dat dat een onveilige situatie is.” Dat is een constatering. Er kan ook nog bij: “en wij denken dat dit een vorm van een oplossing zou zijn.” Het kan zijn dat de petitionaris de richting van een oplossing al in de constatering geeft.

Dan komt het eigenlijke verzoek. Dat mag zich baseren op het voorgaande en kan dus heel kort zijn.

 

Een petitie is in feite niet meer dan een verzoek?

IH: Het is een gemotiveerd verzoek. Die motivering zit ervoor. Het verzoek heeft een onderwerp, heeft een voorafgaande beeldvorming en feitenbeschrijving en dan het eigenlijke verzoek. Dat zijn de drie componenten van een petitie. Die staan ook zo op de publieke petitiepagina.

Als alles ingevuld is, krijgen de petitionarissen een webpagina, dus een webadres dat eigen is aan de petitie. Na moderatie natuurlijk. De moderator kan het ingevulde, zelfs de titel van de petitie nog wijzigen.

 

Als jij als moderator wijzigingen doorvoert, gebeurt dat dan in samenspraak met de petitionaris?

IH: In principe wel. Zo ben ik alleszins begonnen, dat ik zei: “Ik heb een paar wijzigingen aangebracht, wat denkt u ervan?” Enzovoort. Maar wat we zien is dat mensen eigenlijk altijd akkoord zijn en heel blij zijn met die wijzigingen. Ik weet natuurlijk hoe ik structuur kan aanbrengen.

 

Heeft dat te maken met die tien jaar ervaring waar je over sprak?

IH: Inderdaad. Ik ben ook opgeleid door ReindeR Rustema wat dat betreft. Ik heb hem in Amsterdam ontmoet, en hij heeft mij echt wel gezegd wat de knepen zijn, de dingen waar je op moet letten.

Bijvoorbeeld, de titel moet wervend zijn. Die moet de mensen aanraken. Daar moet niet staan: “De autocars zijn onveilig in de file van de vrachtwagens,” nee, daar moet staan: “Verhoog de maximumsnelheid voor de autocars.” Daar moet een uitroep, een slogan in, van: hier gaan we voor! Iets dat het verzoek zo kernachtig mogelijk samenvat.

Als de moderatie gebeurd is, d.w.z. als ik vind dat de petitie ondertekenbaar is, geef ik een webadres, en dat wordt aan de petitionaris gemaild. Maar als ik echt twijfels heb en in gesprek wil gaan met de persoon, dan zet ik de petitie terug, en dan krijgt de petitionaris een bericht met de boodschap dat de petitie terug in concept geplaatst is, met de vraag of hij er eens naar kan kijken. Als hij dan akkoord is met de wijzigingen van de moderator, dan geeft hij het woord dat de petitie ondertekenbaar mag worden. Dat komt wel eens voor, want soms begrijp ik niet wat men precies wilt, en het uiteindelijke verzoek moet echt wel helder zijn. Sommige petities zijn oprispingen van het moment. Ik zie wel dat het soms nuttig is om een petitie een dag te laten liggen en te laten afkoelen. Maar doorgaans hebben we zeer ernstige verzoeken – en men leert ook van de andere petities die op de site staan. Je ziet al een beetje hoe je het moet doen. Ik krijg als moderator soms heel mooi uitgewerkte invullingen van dat schema, waar ik alleen maar een hoofdletter of een punt of een komma aan moet veranderen.

 

Op wiens initiatief wordt de petitie uiteindelijk publiek gemaakt?

IH: De petitionaris moet akkoord gaan met de uiteindelijke tekst, maar hij heeft ook nog een zeg in de tekst die ik als voorstel terugstuur.

Als hij ondertekenbaar is gemaakt, dan ontstaat er wel een nieuwe situatie. Vanaf dan zijn wijzigingen nog mogelijk, maar die moeten aan mij gevraagd worden. Want zo gauw er een eerste ondertekening is, kun je natuurlijk niet zomaar datgene veranderen waar iemand zijn handtekening onder heeft gezet. Door dan te prutsen aan de tekst van de petitie, bega je een inbreuk op het akkoord of de steun die iemand heeft gegeven aan een bepaalde platformtekst.

 

Dat is iets waar je niet zomaar bij stilstaat.

IH: Ja, maar ik kan mij voorstellen dat andere sites misschien meer vrijheid geven. Dat is een van die punten ... Bij ons kunnen de mensen niets meer veranderen aan de tekst, zonder dat aan te vragen bij de moderator. Wat ze wel kunnen veranderen is de titel van hun petitie, want dat is niet het eigenlijke verzoekschrift. En die verandert ook inderdaad wel eens na een paar honderd handtekeningen. Waarom? Omdat soms een gedeelte van hun petitie al is ingewilligd! Dan wordt de focus wat veranderd. Dat is een dynamisch effect. Ook de beschrijving zelf mag veranderen, maar het verzoekschrift dat ondertekend wordt is onveranderlijk, hoogstens een hoofdletter of een afkorting kan gewijzigd worden, niets inhoudelijks. Als het onderwerp echt verschoven is, moet men een nieuwe petitie starten. Iedere petitionaris mag zoveel petities aanmaken als hij wil.

Om daarbij aan te sluiten, mensen kunnen akkoord gaan met een petitie, maar het niet akkoord gaan kunnen ze niet laten blijken. Er kunnen petities met tamelijk politiek incorrecte thema’s bijzitten, bijvoorbeeld alle mensen zonder papieren uitwijzen uit België – dat is een petitie die wij in principe aanvaarden. Waarom is dat? Ze is op zich niet onbehoorlijk in de zin dat er iemand persoonlijk mee geviseerd wordt. Het is een geldig verzoek. Het is een bestuurlijke zaak. En wat opweegt tegen deze soort van hele scherpe, polariserende petities is dat er ook een tegenpetitie kan worden gegeven, bijvoorbeeld: “Meer milderende maatregelen, meer begrip voor mensen zonder papieren, langere wachttijden voor uitwijzingen.” Dat kan.

 

Dan kan ik mij voorstellen dat je als moderator soms een belangrijke taak te vervullen hebt. Stel dat ik een dergelijke petitie lees over een polariserend onderwerp. Ik wil daar graag iets tegen doen maar ik heb de expertise niet ...

IH: Dan kan je eventueel een mailtje sturen naar de moderator en zeggen: beste moderator, ik ben zeer geschokt door deze petitie ... Dan zal ik zeggen, wel mijn beste, dan is het aan u om een tegenpetitie te starten. Wilt u graag een tegenpetitie starten? En meestal hoor je in de correspondentie met zo’n mensen dan al hun argumenten. En ik ben er als moderator al toe overgegaan om hen te helpen bij het invullen van het sjabloon.

Maar ze moeten wel, natuurlijk, zichzelf identificeren. Dat is een volgend punt, en dat is ook de zaak waar ik de meeste opmerkingen over moet maken. Dat is dat de petitionarissen niet behoorlijk geïdentificeerd zijn. Mensen willen soms volledig anoniem een petitie starten. Tot op zekere hoogte mag dat, maar wij moeten de persoon wel kennen. Hij hoeft zich niet met naam en toenaam bekend te maken. Maar wij moeten wel weten wie erachter zit, want petities kunnen soms toch gevolgen hebben. Mensen kunnen zich bijvoorbeeld gekrenkt voelen door een petitie en de partij achter de petitie willen aanklagen. Of journalisten kunnen aanvraag doen: hé, die petitie is interessant, bij wie kunnen we terecht? Zo zijn we al in de media gekomen, maar natuurlijk wel vooral met scherpere petities. In zo’n geval moeten wij kunnen doorverwijzen. En er is nog een derde mogelijkheid, namelijk als de mensen hun petitie stofferen op een manier die aanstootgevend is of het auteursrecht schendt. Dat is iets dat voorkomt. Mensen kunnen de webpagina die verbonden is aan de petitie opluisteren met krantenartikels, verwijzingen naar de media. Soms is er een advocaat die voor een krant werkt die dat naspeurt, of de teksten van de krant niet oneerlijk gebruikt worden. Ik moet als moderator die pagina’s wel wat in de gaten houden, wat trouwens niet altijd gemakkelijk is, want die kunnen heel dynamisch bijgewerkt worden. Het verzoekschrift kan niet veranderen, maar de opluistering wel.

 

Handtekeningen verzamelen

Om verder te gaan op de levensloop van een petitie, is het dan op dit punt dat de handtekeningen in principe beginnen binnen te stromen?

IH: Neeneenee, dat gaat ook niet zomaar hoor. Een petitie die je gewoon plaatst en waar je niets meer aan doet, die vangt zo af en toe wel eens een handtekening, heel sporadisch. We hebben zeker een twintigtal petities waar nog nul handtekeningen opstaan. Dat is eigenlijk heel boeiend. Zelfs de petitionaris tekent zijn eigen petitie niet.

Nee, het vergt een actieve inspanning van de petitionaris. Dat is in feite een overweging die je moet maken. Je moet niet alleen aan een oprisping gevolg geven: Ik wil een publiek manifest! Ik ben niet akkoord, ik wil een verandering! – maar je moet ook bereid zijn, en dat is eigen aan het wezen van een petitie, om een groep te vormen rond die petitie. Je moet nadenken: welke groep wil er nu vertegenwoordigd zijn en hoe ga ik die groep vormen? En dat wil zeggen dat je actief mensen moet gaan wijzen op het feit dat je een petitie hebt. Zoals je vroeger met een papier in de straat ging staan en mensen ging aanspreken. Een petitie zomaar laten staan, dat is hetzelfde als een blad leggen in een restaurant waar mensen hun handtekening op kunnen zetten. Dat is niet genoeg. Je moet ook actief een groep vormen. Dan komen de handtekeningen.

Je zegt “ze stromen binnen”, dat is voor sommige petities absoluut het geval, die lopen als een trein. Maar in de regel is dat niet zo, omdat we ook tamelijk veel vragen van de ondertekenaar. Het is niet zo dat je hem met een simpele klik hebt ondertekend.

 

Hoe beoordeel je zo’n petitie die maar vijf handtekeningen haalt? Is er toch een maatschappelijke winst, of moeten we die beschouwen als onbetekenend? 

IH: Neenee, er is een manifest gemaakt. En dat blijft ook in ons systeem staan. Daarbij, we weten nu ook dat onze site gevolgd wordt door bepaalde mensen die beleidsmatig bezig zijn. Die krijgen natuurlijk een soort cataloog van welke onderwerpen er hot zijn. Hetzelfde met de media. We zien dat sommige petities gevolg krijgen, lang voordat ze ingediend zijn. Bijvoorbeeld de petitie over de bruggepensioneerden die worden geactiveerd om werk te zoeken. Er was daarover een petitie die zei dat dat een eenzijdige contractbreuk was. Daar is in de media op ingegaan.

 

Zeker weet je dat toch niet?

IH: Nee, maar dat thema is plotseling wel opgevolgd geworden in de media, en de synchroniciteit was opvallend. En zo waren er nog.

 

En stel dat het alleen maar van de petitie moet afhangen, dat je niet kan rekenen op brede media-aandacht?

IH: Dan moet je echt gaan zoeken naar de mensen.

 

En wanneer is het genoeg? Zegt de petitionaris op een bepaald moment dat het genoeg is, of stelt hij op voorhand een limiet, bijvoorbeeld bij zoveel handtekeningen stop ik, of op die datum?

IH: Het systeem maakt een geprojecteerde datum van aanvraag aan, en die staat automatisch op drie maanden. Er zijn petities op de site die al lang over datum zijn. Maar het is natuurlijk niet aan ons om een petitie af te sluiten. Dat wil gewoon zeggen dat die petities oud zijn, dat die al lang geleden zijn begonnen. De petitionaris kan perfect de datum blijven vooruitzetten en de periode van ondertekening blijven verlengen.

 

Maar niet iedereen blijft de datum eindeloos vooruitzetten?

IH: Ofwel vindt de petitionaris inderdaad dat het genoeg is, ofwel moet het plots gebeuren, bijvoorbeeld omdat de zitting van het parlement of van de gemeenteraad gaat plaatsvinden. Het kan een tijdsaspect of een tevredenheidsaspect zijn dat hem doet besluiten dat het genoeg is.

 

Een petitie indienen

Dan komt de volgende fase en dat is de indieningsfase, of de fase waarin het plan ontstaat om hem in te dienen. Wat het systeem dan doet – en ik denk dat dat toch wel het neusje van de zalm is – is de lijst met ondertekenaars exporteren. Het kan de virtuele lijst tot een lijst maken die je op papier kan afgeven aan het bestuur.

Nu komen we bij het formele aspect van de zaak. In welke vorm is zo’n petitie onderweg naar de geadresseerde? In België is het zo dat petities met digitale handtekeningen niet mogelijk zijn. Een petitie moet altijd op papier worden ingediend, met minstens één fysieke handtekening. Dat raden we de petitionarissen dan ook aan. Druk gewoon de lijst af van de mensen die via dit systeem hun handtekening hebben achtergelaten, en zet er die ene handtekening zelf bij, om te zeggen dat u de indiener bent. Zo valideer je al de andere handtekeningen. Want de petitie is, in de huidige stand van de wetgeving, een informeel gegeven. Ze is niet dwingend.

In bepaalde andere gevallen is er wel een officieel gevolg, bijvoorbeeld als het bestuur zelf het initiatief neemt voor een volksraadpleging, en dus aan de bevolking vraagt wie een verzoek steunt. Dan moet er een bepaalde handtekeningendrempel overschreden worden en dan moet het bestuur een gevolg geven. Maar dat is bij een petitie niet zo. Bij een petitie telt alleen de macht van het getal.

Een petitie is wel, wettelijk gezien, altijd ontvankelijk.

 

Ook een petitie met maar één handtekening?

IH: Natuurlijk, dat wil gewoon zeggen dat je een brief naar de gemeente stuurt. En zo’n brief wordt behandeld volgens een bepaald reglement.

Maar een petitie is toch nog een beetje iets anders dan dat, en ook dat is zo opgetekend in de meeste bestuurlijke reglementen. Vanaf een bepaald aantal handtekeningen moet je petitie namelijk officieel gehoord worden. Dus dan heb je het recht om in het parlement of op de gemeenteraad te komen om jouw zaak toe te lichten. Men is niet verplicht daar dan iets mee te doen, maar je mag wel je zaak effectief komen toelichten.

Je wordt gehoord. En vaak is dat ook waar de mensen het meeste behoefte aan hebben. Je zeg kunnen doen, er niet zelf mee blijven zitten. – Dat het bestuur andere prioriteiten heeft, dat is natuurlijk een ander verhaal.

 

Hoe verloopt zo’n indiening? Is er een speciaal loket voor?

IH: Ik heb er zelf nog geen bijgewoond. Je gaat naar de griffier van het parlement. Bij de gemeente naar het onthaal.

 

Staan daar ook instructies voor op de site?

IH: De mensen hebben daar eigenlijk nog nooit vragen over gesteld; ik denk dat ze een heel concreet beeld hebben van bij wie ze uiteindelijk willen geraken met hun petitie.

Maar er staan inderdaad wel heel veel tips op de site in verband met petities en ook met indiening. Zo wordt er ook altijd gezegd, probeer het ook eens naar de pers te sturen. Want zo’n indieningsmoment kan je ook door de pers laten verslagen. Je kan het ook aan een politicus zelf overhandigen, en als daar camera’s bij zijn, zal het natuurlijk helemaal goed gaan. Dat hangt er allemaal van af hoe creatief je bent en hoeveel slagkracht je hebt.

Als je een vzw vertegenwoordigt, bijvoorbeeld Artsen Zonder Grenzen of zo, dan zal je er wel in slagen om daar persaandacht voor te krijgen. Dat gebeurt natuurlijk ook buiten ons om. Er zijn vzw’s, bijvoorbeeld Greenpeace, die hun eigen petities verzorgen.

 

Al bij al is het misschien makkelijker dan veel mensen zich voorstellen om zo’n lijst met handtekeningen in te dienen.

IH: Zeker. En, zoals ik al zei, soms is de indiening ook helemaal niet nodig opdat er gevolg komt. Ik denk zelfs dat dat de meerderheid van de gevallen is. Het komt in de pers dat er een petitie rond een bepaald thema loopt, en het wordt een deel van het publiek debat. En eigenlijk is jouw verzoek al gehoord. Je hoeft zelfs de moeite niet te doen om het formeel in te dienen. De mensen kunnen ook op de site kijken hoeveel handtekeningen er staan.

 

Maar jij bent er dan nog wel om sommige verzoeken tegen te houden. Zo gemakkelijk gaat het dan ook weer niet om via petitie.be het publieke debat te bespelen.

IH: Inderdaad. Sommige verzoeken worden niet op ons platform gehost.

 

Zijn daar regels voor?

IH: Ja. Dat is natuurlijk niet willekeurig. Maar we hebben daar zelden of nooit moeilijkheden mee. We hebben, ook met het bestuur van democratie.nu, van bij het begin afgesproken om toch zoveel mogelijk petities door te laten, op z’n minst in een bepaalde vorm, zodat ze toch ontvankelijk zijn.

Maar sommige verzoeken zijn zeer gepersonaliseerd. Dat is werkelijk: “Stop de uitwijzing van deze persoon,” bijvoorbeeld. Dan kunnen we dat verzoek vertalen, dat vergt een zekere creativiteit van onze kant, maar we kunnen het vertalen, en dan wordt dat bijvoorbeeld: “Voor een humaner uitwijzingsbeleid.” En dan refereren we aan het concrete geval, om te illustreren dat het beleid niet altijd zo zorgvuldig of menselijk in elkaar zit. Zo kun je toch een individuele vraag importeren, mits er echt een bestuurlijke context mee gemoeid is en niet alleen een louter persoonlijke kwestie. Dus niet: “Ik voel me gestoord door mijn buurman,” tenzij het echt een zaak van openbare orde is. Dan kan het iets worden als: “Graag meer toezicht van de openbare orde, want recent zagen we nog hoe laks men optrad tegen de brand die mijn buurman gestookt heeft in zijn tuin.”

 

Komt de gedragslijn die je daarbij hanteert gewoon uit de ervaring van de Nederlandse grote broer petities.nl?

IH: Inderdaad. De gedragslijn is specifiek. Bij andere platformen zie je soms reclameboodschappen; dat is bij ons uit den boze. Het is ook niet zo dat ik daar op mijn eentje over beslis. We hebben wel in het bestuur overlegd.

Ik ben eigenlijk vertegenwoordiger, mandataris van democratie.nu, en democratie.nu is promotor van een bepaalde soort, van een bepaalde kwaliteit van petities, van een bepaalde idee. We willen mensen eraan gewonen hun zeg te doen, maar op een correcte manier. Dat is uiteindelijk een van de doelstellingen.

 

Om de levensloop van de petitie af te ronden: stel dat ik een petitie indien bij het bestuur. Wat mag ik dan verwachten?

IH: Dan is het natuurlijk aan jou om het op te volgen. Wij raden dan de petitionarissen aan om te proberen de media te halen. En de nieuwsberichten over de petitie kunnen wel blijven gepubliceerd worden op de pagina van de petitie. Het is niet omdat de petitie is afgesloten dat dat niet meer kan.

 

Stel, ik heb bijvoorbeeld een petitie ingediend, en die wordt besproken in het parlement of de gemeenteraad. Mag ik dan verwachten dat de gemeenteraad mij contacteert om mee te delen wat er besproken is?

IH: Dat hangt af van de wijze waarop je het indient. De meeste huishoudelijke reglementen van gemeenten voorzien dat als jij een verzoekschrift indient, je spreektijd krijgt op de gemeenteraad. Dat zit er doorgaans wel in.

 

En daar stopt het dan?

IH: Daar stopt het, maar natuurlijk betekent het al iets als je een aantal handtekeningen verzameld hebt. In een kleine gemeente is vijftig of zestig handtekeningen al veel. Zo’n politicus, die wil niet zomaar zestig mensen tegen zich innemen. Dat is heel veel.

 

Ik heb toch ook al wel eens gehoord dat een Brusselse politica zei: “Ja ik heb uw petitie wel gezien, maar ik krijg zoveel petities, ik ga die niet allemaal bestuderen.”

IH: Als die politica denkt daar mee weg te komen, is dat haar goed recht om dat te zeggen. In kleinere gemeentes is het doorgaans al vrij uitzonderlijk dat de burger zich roert. De petitiecultuur is er in de meeste gewone gemeentes nog niet echt, we hopen natuurlijk wel dat die er komt. Maar normaal gezien krijg je wel je spreektijd, zonder probleem. De meeste besturen zijn er niet op uit om je monddood te maken, al kan dat bij heel autocratische besturen natuurlijk wel gebeuren.

  

Soorten petities

In welke mate hebben jullie een politieke kleur, of doen jullie moeite om neutraal te blijven?

IH: We proberen de zaken niet te sturen of te kleuren. We mogen niet bepaalde thema’s favoriseren. De moderatie moet absoluut de politieke neutraliteit bewaren. Maar dat betekent dus ook dat we geen thema’s mogen penaliseren. Dat wil zeggen, hoe aangebrand de thema’s ook zijn, als ze correct geformuleerd zijn – zonder de welvoeglijkheid te schenden – dan zijn ze ontvankelijk voor ons. We proberen natuurlijk scheldwoorden te weren. Of teksten met veel hoofdletters, dat wordt allemaal gemodereerd (wat letterlijk betekent “tot bedaren gebracht”). Maar mensen aanvaarden dat, die zetten die uitroeptekens niet terug in de tekst.

 

Kan je soorten petities ontwaren, een taxonomie? Bijvoorbeeld serieuze en minder serieuze petities?

IH: Zeker. Maar de minder serieuze petities gaan typisch ook samen met petitionarissen die anoniem willen blijven. We hebben er staan in het systeem die nog altijd in wacht staan. Die wachten namelijk op antwoord op de vraag: “Maak u bekend.” En die vraag wordt nooit beantwoord.

Er was bijvoorbeeld een pleidooi voor het behoud van de thermoskan om koffie te bedelen onder de ambtenaren, nadat er recent allerlei koffiemachines zijn geplaatst. Men wilde de klassieke koffie uit de thermoskan behouden. Die mensen hebben zich, jammer genoeg eigenlijk, niet bekend gemaakt. Want ik vond het wel een originele petitie. Die is op zich ontvankelijk.

 

Zou het mogelijk zijn dat die mensen denken: “Ik wil niet dat mijn baas mijn naam onder zo’n petitie ziet.”

IH: Ha ja, dat is dus de keerzijde. Je krijgt een publiek platform. Jij mag je zegje doen. Maar je moet ook voor je zaak gaan staan.

 

Het is een interessant voorbeeld omdat het illustreert dat je ook te goeder trouw anoniem zou willen blijven, niet omdat je noodzakelijk kwaad in de zin hebt.

IH: Dat kan allemaal. Maar je moet je minstens aan ons bekendmaken. Die petitie was aangemaakt met een nickname, Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken. of iets dergelijks, dat is dus niet aanvaardbaar. ’t Is eigenlijk jammer dat men het doet, want je mag je naam voor het publiek verbergen. Op de pagina op de website hoeft men zich niet bekend te maken, net zomin als men zich als ondertekenaar bekend hoeft te maken. Maar aan ons moet men zich wel bekendmaken.

 

Ideële petities

Kan je tendenzen ontwaren in de petities?

IH: Iets dat werkelijk opvallend is: je hebt petities van een generieke orde, bijvoorbeeld “ieder volk heeft recht om een referendum.” Dat is werkelijk een ideeël gegeven waarvoor men steun probeert te verkrijgen, bijna filosofisch. Terwijl er andere petities zijn genre: “Ik moet met mijn hondje op het grasveld kunnen stappen.” En het zijn de petities van de hondjes op het gras die het meeste succes hebben. Die zijn werkelijk tienmaal zo succesvol. Voor ideële thema’s kan je geen groep vormen. Dat is iets wat mij opvalt.

 

Ideële petities lopen niet zo vanzelf.

IH: Inderdaad. De kracht van het concrete is werkelijk iets dat een petitie sterk maakt. Dat is ook een heel grote tip voor petitionarissen die in het ideële gebied willen werken: probeer een concreet geval, een smoking gun, naar voren te schuiven, om dan te zeggen: “schandalig dat we op dat moment ons zegje niet mochten doen!” Dat mobiliseert de mensen. Dan beseffen ze: ja dat gaat niet, we moeten toch meer spreekrecht hebben. Dat neem ik waar als tendens. Leg twee petities naast elkaar, een die zegt “spreekrecht voor iedereen” en een andere die een geval aanhaalt waarbij er iemand concreet de mond is gesnoerd en die daar verbetering voor eist, dus die schetst hoe het eruitziet als iemand geen politiek spreekrecht heeft. Het verschil in respons is opmerkelijk.

 

Filosofisch gezien zou je kunnen argumenteren: dergelijke heel concrete petities halen op korte termijn een groot succes, maar op lange termijn betekenen ze minder, terwijl de ideële petetities misschien wel een langetermijneffect hebben.

IH: De scope van zo’n petitie over een hondje dat op het gras moet mogen is inderdaad klein.

 

Anders gezegd, als je iets structureels wil veranderen via een petitie, moet je er misschien maar vrede mee nemen dat je petitie maar een tiende van het aantal handtekeningen van een heel directe en concrete petitie gaat halen.

IH: Een heel mooi voorbeeld is de petitie die door onze eigen vzw, democratie.nu, is opgesteld. Die doet een oproep aan de Belgische leden in het Europese parlement om niet akkoord te gaan met het transatlantisch partnerschap met de Verenigde Staten dat in de maak is, het zogenaamde TTIP-verdrag. In dat verdrag wordt ondermeer voorzien dat er regelingen van geschillen mogelijk zijn tussen staten en bedrijven, dus dat die als partij elkaar kunnen vinden en over de wetgeving heen gaan. Wij hebben daarvan gezegd: “Dat zijn verdragen die de democratie onderuithalen.” Zo is het trouwens ook geformuleerd: “Stop de verdragen die de democratie onderuithalen.” Dus dat is een heel ideeël, filosofisch gegeven, en die petitie heeft een heel moeilijke aanloop gekend. De leden van ons bestuur hebben die ondertekend en waarschijnlijk een paar sympathisanten, maar het is niet het onderwerp waar je cafégesprekken over hebt, of dan moet je mensen toch al heel veel achtergrondinformatie geven.

 

Maar misschien blijft zo’n thema wel langer hangen, als je eenmaal de informatie hebt.

IH: Dat zien we inderdaad. Het is een petitie die al vanaf het begin op de site staat, maar die blijft altijd opnieuw weer wat handtekeningen halen, ookal is het heel weinig. Die staat bijna altijd op de pagina met de twintig recentst ondertekende petities. Maar hij gaat niet met honderd tegelijk vooruit. Dat is dus een heel mooi voorbeeld van small is beautiful. En natuurlijk zie je ook dat als de media over TTIP bericht, je dan vaak weer vijf handtekeningen erbij hebt.

 

Zijn er nog andere petities die je in het bijzonder zijn bijgebleven?

IH: Ik vind dat er heel mooie tussen zitten, die ik eigenlijk te gek vind. Soms ben ik ook heel verbaasd. Dan denk ik: moet daar nu echt nog een petitie voor zijn? Waarom heeft de politiek dat niet al lang gewoon geregeld?

 

We hadden het net over anoniem willen blijven. Zijn er nog andere typische redenen waarom een petitie ongeldig is? Waar moet je voor opletten als petitionaris?

IH: Als de petitie te individueel is, moet ik hem ook tegenhouden. Dan stel ik een wijziging voor om het thema te openen naar een breder niveau, maar ik krijg daar niet altijd het fiat voor. Sommige mensen verliezen hun interesse. “Als je ze niet direct plaatst, laat het dan maar.”

Voor de rest zijn er geen harde punten die vaak terugkomen. De mensen gedragen zich heel behoorlijk.

Soms is er verwarring tussen constateren en verzoeken, maar dat is snel rechtgezet. Ik zet trouwens nooit stylistische zaken recht. De taal waarin een petitie is opgesteld behoort tot haar couleur locale. Sommige van de succesvolste petities hebben een heel eigen taal.

 

Ervaringen buiten België

Als je de ervaringen in België vergelijkt met de ervaringen over de grenzen,zie je dan alleen parallellen? Of zijn er in het buitenland juist al interessante testcases geweest waarvan je zegt: daar kunnen we in België nog iets van leren?

IH: Ik heb regelmatig wel eens ruggespraak met ReindeR Rustema. Zeker als we aangebrande situaties hebben ga ik wel eens overleggen: kunnen we het maken van dit op het net te zetten? Hoe gaan jullie daar mee om?

Omdat onze werkwijze gebaseerd is op de Nederlandse zijn er niet zo heel veel verschillen, behalve natuurlijk dat wij met meerdere regeringen zitten met verschillende bevoegdheden. Dat is iets speciaals. Dat heeft men in Nederland niet. Daar is alles voor het gemeentebestuur of alles voor de regering, of voor de kamer van volksvertegenwoordigers. Ik moet vaak wel ingrijpen omdat een petitie niet de juiste geadresseerde heeft.

 

Kan iemand uit Wallonië eigenlijk een Franstalige petitie opstellen?

IH: Dat kan. Het instrument zelf is voorlopig exclusief Nederlandstalig, maar we hebben wel plannen om de site tweetalig te maken. We zijn in het Nederlands begonnen met die code omdat ze al in het Nederlands bestond, maar we willen die uitbreiding wel doen. Ondertussen is het wel perfect mogelijk, en het is ook al gebeurd trouwens, om petities tweetalig op de site te zetten, of uniek in het Frans, of in het Duits of het Engels. Dat trekken wij ons niet aan. Alleen is de taal van de site is voorlopig wel alleen Nederlands.

 

Wat kan er nog verbeteren?

IH: Zoals gezegd, de meertaligheid. Maar het is ook onze grote wens dat we de mogelijkheid zouden krijgen officiële handtekeningen in te zamelen door koppeling aan de electronische identiteitskaart. We zouden graag aan besturen kunnen aanbieden dat we geauthentiseerde handtekeningen kunnen opnemen via de electronische identiteitskaart.

 

Moderator zijn

Doe je het werk van moderator graag?

IH: Ik doe dit heel graag. Ik ben ook vader van drie zonen en mijn persoonlijke ingesteldheid is van mensen in hun kracht te zetten. Dat doe ik ook naar de kinderen toe. Niet overal hun hand vasthouden maar zeggen: “Hoe zie jij het, hoe doe jij het?” Een zekere afstand nemen, in een ondersteunende rol gaan staan. Maar dus werkelijk mensen in hun kracht krijgen. Dat is het werk bij petitie.be bij uitstek, maar dan voor volwassenen. Het sluit echt aan bij mijn diepe levensovertuiging en ik ben echt tevreden dat ik dit mag doen. Mensen aan het woord laten en mensen ook het woord geven.

 

Ookal ben je het er zelf niet mee eens.

IH: Inderdaad. Hetzelfde met mijn kinderen. Zij kunnen impulsen hebben die ik niet zou hebben. Maar zij zijn zij en ik ben ik. Ik hoef geen kopieën van mezelf te creëren, in tegendeel, dat zou contraproductief zijn. Mijn zoon rookt, hij is bezig met brommers – het zijn echt mijn dingen niet. Maar ja, als er iets moet zijn voor die brommer dan wil ik dat wel doen. Ik kan geen verboden instellen. Ik kan wel zorgen dat de gevolgen niet voor mij zijn. Dat is natuurlijk de keerzijde. Zij moeten ook mijn autonomie respecteren.

 

Heb je al petitionarissen ontmoet?

IH: De persoon achter de petitie rond de politiezone Hazodi heb ik wel ontmoet. Binnen democratie.nu is er ook het idee om eens wat ontmoetingen met petitionarissen te organiseren. Wij willen horen wat hun ervaringen zijn. Misschien hebben zij opmerkingen bij ons instrument. We willen ook weten of ze er succes mee hebben gehad. En het zou toch ook interessant zijn dat ze hun ervaringen met elkaar konden uitwisselen. Wij willen ook wel weten wie die mensen zijn, die we alleen langs digitale weg kennen. Het is dus niet zo dat je duurzame contacten onderhoudt met de petitionarissen, het is hoogstens voor de duur van de petitie. Soms is het ook maar alleen die ene keer bij het online zetten van de petitie.

Voor sommigen gaat het proces van een petitie te starten stroever, anderen zijn er onmiddellijk mee weg. Die zien wat de functionaliteiten van de website zijn en gebruiken die ook heel goed. Het is mooi om te zien hoe zij de petitiepagina aankleden, gebruik maken van de berichten, meerdere lijsten afdrukken om in te dienen terwijl de petitie doorloopt ... Zij hebben door hoe het systeem werkt en ze maken er gebruik van.

Mensen kunnen ook foto’s uploaden en linken naar video’s. In de begindagen hebben we een aantal keren sneller dan we verwacht hadden onze servercapaciteit moeten uitbreiden.

 

Is er een integratie met facebook en twitter?

IH: Alle nieuwe petities die op de site als ondertekenbaar verschijnen worden aangekondigd op twitter en facebook, met de link naar de ondertekenpagina.

 

Petitie.be in cijfers

Hoeveel petities zijn er al geweest?

IH: Momenteel [het interview vond plaats op 22/5/2015] tegen de honderdvijftig. Zes daarvan zijn afgehandeld, dat wil zeggen formeel afgehandeld en uit de rubriek ‘ondertekenbaar’ gehaald. Dat is mooi, want vooraleer een petitie helemaal afgehandeld is, moet je een grote moeite doen als petitionaris. In feite, als je het effect wil bereiken is het voldoende om het online te zetten en de pers te bereiken.

 

Dat klinkt wel minder principieel.

IH: Natuurlijk, het heeft een ander effect als je de petitie ook echt formeel indient. Maar de persaandacht kan ook overdonderend zijn. Je kan daarmee tevreden zijn als het je er vooral om te doen is je doel te bereiken.

 

Als je het spel via de pers wil spelen, zijn er dan geen efficiëntere manieren dan petitie.be?

IH: Nee. Eerst is een thema helemaal niet ‘hot’, maar zo gauw een thema opgemerkt wordt wel. Bijvoorbeeld die zaak rond de politiezone Hazodi, zoveel handtekeningen zijn daar niet geweest, maar het werd wel opgemerkt door de pers, en dan is er wel wat commotie over ontstaan. Petitie.be wordt daar eigenlijk een kanaal voor de pers om te weten waar ze moeten gaan kijken.

 

Welke petities hebben het meeste handtekeningen gehaald?

IH: We hebben nu [mei 2015] de meeste handtekeningen onder een petitie die is gericht aan de spoorwegen, door een vereniging ter behartiging van de belangen van andersvaliden. Die gaat ervover dat het niet kan dat ze een dag op voorhand moeten aanvragen welke treinverplaatsingen ze gaan maken. Als het weer plotseling omslaat of anders dan voorspeld is, en ze willen naar de kust, dan kunnen ze niet met de trein. Ze willen dat er ook de dag zelf kan gevraagd worden om assistentie op het station. Die petitie heeft op korte tijd heel veel handtekeningen gehaald en is ondertussen ook ingediend. De petitie die het snelst gegroeid is [stand van mei 2015] was een vraag van bezitters van Harley Davidsonmotoren om in Leopoldsburg drie dagen lang het centrum verkeersvrij te mogen hebben. Die is gegaan tot ongeveer tweeduizend handtekeningen, maar heeft die handtekeningen gehaald op twee à drie dagen. Dat was duidelijk een hele community, die zich massaal heeft laten horen.

 

Krijg je feedback van mensen?

IH: De e-mails die we krijgen zijn onveranderlijk positief. We krijgen geen klachten. Soms krijgen we moeilijke vragen, bijvoorbeeld: “We gaan alleen een papieren petitie doen, maar kan u ons toch helpen bij het opstellen?” Dan zeg ik: “Oké, geef hem maar online in, dan zal ik hem beoordelen en de tekst terugsturen, en dan kan je die tekst afdrukken.” Dat wil ik graag doen. Waarom? Omdat dat kadert in dezelfde missie van mensen het woord te geven en hun zeg te laten doen. Voor mij hoeft dat niet online, ze mogen dat ook zo vragen. Dat is een beetje een oneigenlijk gebruik van de site, maar ja, kijk, wij hebben er ook geen belang bij dat we heel veel handtekeningen op de site hebben. Als mensen ons weten vinden als referentie om te helpen bij het formuleren van petities, dan is dat prima.

 

Je gaat dan ook nooit reclame zetten op de site?

IH: Het is echt de bedoeling dat nooit te doen. Je krijgt dan uiteindelijk toch een soort belangenvermenging. Stel dat er een petitie zou komen tegen een bepaalde donor of sponsor van de site, dan zouden we waarschijnlijk beïnvloed worden. We willen daar buiten blijven. Onze vereniging is politiek niet gebonden en ook commercieel niet gebonden.

Ja, om zo’n site te laten draaien, daar zijn natuurlijk wat kosten aan verbonden. Bijvoorbeeld om de servers te betalen. Ikzelf doe het uit idealisme. Dat is geen probleem, het kan van thuis uit. Als het thuis kan, heb ik er tijd voor. De overige kosten worden vooral betaald met donaties.

 

De groei van petitie.be

Wat kan je zeggen over de groeicurve?

IH: De eerste mijlpalen, waar je op dat moment heel blij mee bent, waren bijvoorbeeld duizend handtekeningen halen op de site, later de eerste petitie die zelf duizend handtekeningen haalt, enzovoort. Ondertussen [mei 2015] hebben er 35 000 ondertekenaars hun weg gevonden naar ons. Dat zeggen we nu, maar het is interessant om binnen een jaar eens te kijken wat het dan is.

Het groeit, en ook de groeisnelheid neemt toe. In het begin is het moeilijker. Het duurt even om je eerste grote petitie te krijgen. Alhoewel, wat is groot? Misschien hebben we nog helemaal geen grote petitie gekregen. ReindeR Rustema in Nederland heeft er een staan van ik dacht 300 000 handtekeningen, die gaat over het behoud van de terugbetaalbaarheid van mammografieën. Er was sprake van die uit het ziekenfondspakket te halen en dat heeft heel veel mensen enorm geraakt. Zo’n grote petitie hebben wij nog niet gehad. Misschien heeft dat ook iets te maken met de iets kleinere communities bij ons

 

Het zou wel interessant zijn om de resultaten van petitie.be na één jaar naast de resultaten van petities.nl na één jaar te leggen.

IH: ReindeR Rustema zegt dat wij ongelooflijk op koers zitten, dat zijn site in Nederland niet zo snel gegroeid is als de onze. Maar natuurlijk, wij profiteren ook van het professionalisme van het instrument zoals hij dat verfijnd heeft. Bij ons gaat er veel vanzelf, omdat de oplossingen al ontwikkeld zijn in de loop van de tijd.

 

De snelle groei van de Belgische site is in die zin ook een bewijs dat al die ontwikkelingen en verfijningen ook nuttig waren.

IH: Absoluut. Wij groeien veel sneller dan zij. Er is veel enthousiasme rond. Soms ook wel momenten van pause. In de vakantie is het altijd wat minder. Dat is goed, dan heeft de moderator ook wat rust.

Maar goed, het is geen zware job. Het is op mensenmaat. Het is een ambachtelijk gegeven. En het zou leuk zijn als we dat zo konden houden. Natuurlijk, er is wel een stil verlangen naar zo misschien eens een knaller, maar voor nu een jaar bezig geweest te zijn kunnen we echt niet klagen. We zijn ook al in de media geweest. Alleen de macht van het getal is er nog niet. Maar misschien is dat in België ook niet de cultuur. Normaal gezien leven de mensen in België dicht bij de politici, ookal wordt er gezegd van niet. Maar er is een doorvertaling van het gemeentelijke niveau naar het parlement. De politici die rondlopen op de braderieën en de pensenkermissen, die zitten ook in het parlement. Dat is in Nederland niet het geval. Daar is de burgemeester een ambtenaar die benoemd wordt door de koning en die compleet vreemd kan zijn aan de gemeente. Wij hebben schepenen en burgers die eigen zijn aan de gemeente en die ook naar het parlementaire niveau gaan.

In die zin moet je zeggen: de echte zware thema’s die leven bij de bevolking, die worden wel gecapteerd. A la limite zou je kunnen zeggen dat er in België een minimum aan democratie bestaat. Alleen, het is natuurlijk een representatieve democratie. Mensen hebben niet de macht om bijvoorbeeld rechtstreeks een maatregel terug te fluiten. Dat veranderen naar een directe democratie is de grote doelstelling van democratie.nu. Maar we werken met tussenstappen.