Nederland: vanaf eind 2014 nationale referenda mogelijk

Afdrukken

Op 15 april 2014 heeft de Nederlandse Eerste Kamer definitief de ‘Wet raadgevend referendum’ goedgekeurd. Dit betekent dat burgers vanaf omstreeks eind 2014 nationale correctieve referenda kunnen aanvragen over wetten en verdragen nadat deze door het parlement zijn goedgekeurd. De wet werd mede ingediend door toenmalig Tweede-Kamerlid Niesco Dubbelboer, mede-oprichter en bestuurslid van het Referendum Platform, de Nederlandse zusterbeweging van Democratie.nu.

Voor stemden PvdA, PVV, SP, D66, GroenLinks, PvdD, 50PLUS en de OSF. Tegen stemden VVD, CDA, ChristenUnie en SGP (liberalen en christendemocraten).

Officieel gaat het om een niet-bindend referendum, maar feitelijk is de uitslag politiek bindend. “VVD en CDA stemden tegen het referendum, maar hun kiezers zijn daar volgens SCP-onderzoek in grote meerderheid voor”, aldus Niesco Dubbelboer.

Referendumplannen

Twee organisaties hebben al referendumplannen aangekondigd. De ouderenpartij 50PLUS wil een referendum aanvragen over het nieuwe pensioenstelstel. Het Burgerforum EU wil een referendum over het volgende Europese verdrag.

Grondwetswijziging

De Eerste Kamer keurde vandaag ook een grondwetswijziging goed die het referendum bindend maakt. Die wordt echter pas van kracht als hier na de komende Kamerverkiezingen (maart 2017) een tweederde meerderheid mee instemt. Die is nog niet in zicht.  Daarom hebben de drie indienende partijen (PvdA, D66 en GroenLinks) ook een niet-bindende versie ingediend via de Wet raadgevend referendum. Deze had slechts een gewone meerderheid nodig.

De spelregels

Referenda kunnen worden aangevraagd over wetten en verdragen nadat ze door het parlement zijn goedgekeurd. De grondwet, de begroting en de monarchie zijn uitgezonderd, maar referenda over bijvoorbeeld belastingen, Europese verdragen, immigratie, het pensioenstelsel of de sociale zekerheid zijn mogelijk.

Voor een referendum moeten eerst 10.000 handtekeningen worden ingezameld in 4 weken, daarna 300.000 in 6 weken. Handtekeningen mogen vrij op straat worden ingezameld. Online handtekeningeninzameling kan later via een aparte regeling (AMvB) worden ingevoerd. Een Referendumcommissie geeft informatie aan kiezers, ziet toe op een eerlijk verloop en geeft maximaal 2 miljoen euro aan subsidie aan de ja- en nee-campagnes.

Op het laatste moment eiste de PvdA-fractie de instelling van een opkomstdrempel van 30 procent. De indieners hebben toegezegd deze opkomstdrempel achteraf via een reparatiewet in te voegen.

“Het is jammer dat die opkomstdrempel is ingevoerd, want opkomstdrempels lokken boycotacties en het vermijden van publiciteit en debat uit door degenen die belang hebben bij een ongeldig referendum.  Een opkomstdrempel is sowieso onlogisch bij een niet-bindend referendum, en voor verkiezingen gelden nergens opkomstdrempels, ook niet als de opkomst onder de 30 procent zakt zoals bij de Europese verkiezingen van 1999. Maar vergeleken met de Tijdelijke Referendumwet zijn de voorwaarden een stuk beter. Daarin moesten 600.000 burgers tekenen op het stadhuis en was er een torenhoog toestemmingsquorum, waarbij de meerderheid die tegen stemde tegelijk 30 procent van alle kiesgerechtigen moest omvatten, of die nu hadden gestemd of niet. Als bijvoorbeeld 60 procent tegenstemt dan heb je een opkomst van 50 procent nodig om het referendum geldig te laten zijn. Zo’n drempel is de facto bijna 2 keer zo hoog als een gewone opkomstdrempel van 30 procent”, aldus Arjen Nijeboer, woordvoerder van het Referendum Platform.

Referendum Platform

Het Referendum Platform is sinds 2000 een drijvende kracht achter de opkomst van de directe democratie in Nederland. Ze stond aan de wieg van het referendum over de Europese Grondwet (2005) en de twee referendumwetten die nu door de Eerste Kamer zijn aangenomen, het huidige referendumsysteem van Amsterdam en het nationale burgerinitiatief, waarmee 40.000 Nederlanders een voorstel in de Tweede Kamer kunnen inbrengen. Ook voerde ze campagne voor invoering voor het Europees Burgerinitiatief, dat in 2012 van start ging.

“We strijden nu door voor een bindend correctief referendum. Ook willen we in de toekomst een nationaal volksinitiatief in Nederland zien: een referendum over door burgers aangedragen voorstellen. Burgers willen niet alleen slechte wetten wegstemmen maar ook betere wetten kunnen agenderen”, aldus Dubbelboer.

Meer informatie: www.referendumplatform.nl