Hoe organiseer ik een referendum?

Afdrukken

Wilt u zelf een referendum aanvragen over een politiek onderwerp? De mogelijkheden hiervoor zijn in België heel beperkt, maar vooral op gemeentelijk niveau zijn er toch openingen. Hieronder vindt u de belangrijkste aandachtspunten. Voor meer en gedetailleerdere informatie verwijzen we u naar de “Handleiding voor gemeentelijke volksraadpleging” van ervaringsdeskundige Arthur de Decker. 

 

Op welk niveau?

 

Wilt u een referendum op nationaal niveau of op het niveau van de gewesten of gemeenschappen? Helaas, op deze niveaus hebben burgers (nog) geen harde rechten om zelf via handtekeningeninzameling volksraadplegingen te initiëren.

 

Alleen op het niveau van de gemeenten en provincies bestaat regelgeving die rechten geeft aan burgers om referenda aan te vragen. Referenda zijn (wegens bepalingen in de Grondwet) altijd niet-bindend: burgers geven als het ware een advies aan het bestuur, maar het bestuur kan dit advies deels of helemaal negeren.

 

Op provinciaal niveau is nog nooit een volksraadpleging gehouden. Het onderstaande beperkt zich dan ook tot het gemeentelijke niveau. 

 

Is uw onderwerp toegelaten?

 

Als eerste moet u controleren of uw thema niet tot de uitgezonderde onderwerpen behoort. Een referendum kan alleen worden gehouden over een onderwerp dat tot de gemeentelijke bevoegdheid behoort. Uitgezonderde onderwerpen zijn (krachtens artikel 214 van het Gemeentedecreet) persoonlijke aangelegenheden en aangelegenheden betreffende de rekeningen, de gemeentebelastingen, de retributies, het meerjarenplan en de aanpassing eraan, het budget en de budgetwijzigingen. 

 

Vraagstelling

 

Is uw thema toegelaten, dan is het belangrijk om een samenwerkingsverband op te richten waarin zoveel mogelijk personen en organisaties verenigd zijn. U moet immers veel handtekeningen verzamelen. Met dit samenwerkingsverband formuleert u dan een vraagstelling die bij het referendum wordt voorgelegd aan de bevolking. Deze moet eenvoudig, eenduidig en wettig zijn. Vraag eventueel advies aan de Vlaamse Adviescommissie voor Volksraadplegingen. Helaas is het wel zo dat de gemeenteraad de uiteindelijke beslissing neemt over de vraagstelling. Ze kunnen uw vraag dus veranderen. 

 

Handtekeningen inzamelen

 

Vervolgens vraagt u bij uw gemeentebestuur het officiële formulier aan waarop u handtekeningen gaat inzamelen. Voor het formulier bestaat een model. Op de formulieren moet worden ingevuld: namen van de initiatiefnemers,  de referendumvraagstelling en gegevens van de ondertekenaars: voor- en achternaam, geboortedatum, straat en huisnummer, postnummer en gemeente, en de handtekeningen. Elektronische handtekeningeninzameling is (nog) niet mogelijk, helaas, maar zou dat in de toekomst wel kunnen worden. 

 

Hoeveel handtekeningen?

 

Het aantal handtekeningen dat u moet inzamelen hangt af van het aantal inwoners van uw gemeente:

  • Gemeenten met minder dan 15.000 inwoners: 20% van de inwoners
  • Gemeenten tussen de 15.000 en 30.000 inwoners: 3000
  • Gemeenten met meer dan 30.000 inwoners: 10% van de inwoners

 

Dit zijn ook internationaal gezien zeer forse drempels, waarin u zich niet moet vergissen! Bovendien moet u er rekening mee houden dat 20 tot 25% van de handtekeningen ongeldig wordt verklaard. Om veilig te zitten, moet u dus tot 25% extra handtekeningen inzamelen.

 

Wie mag tekenen? Iedereen die inwoner van de betreffende gemeente is, ouder dan 16 jaar, en niet is veroordeeld. Ook niet-Belgen mogen tekenen (en stemmen). 

 

Indiening

 

Vervolgens schrijft u een gemotiveerde nota over het wat en waarom van uw referendumaanvraag. Deze tekst is belangrijk, want ze komt in de referendumbrochure die door het gemeentebestuur voor het referendum verspreidt wordt. Deze nota dient u samen met de handtekeningen in.

 

Het gemeentebestuur controleert de handtekeningen en als er voldoende geldige handtekeningen zijn, neemt ze een beslissing over de precieze referendumvraag (die dus kan afwijken van uw vraagstelling) en over de datum van de stemming.  Hier zijn allerlei regels voor. 

 

De referendumfase

 

In deze fase is het vooral belangrijk dat u campagne voert, het publieke debat stimuleert en mensen motiveert om naar de stembus te komen. Ook moet u het gemeentebestuur in de gaten houden, om te zorgen dat deze zich ook aan de regels houdt. Zo is het gemeentebestuur verplicht om een referendumbrochure aan alle inwoners te sturen, waarin u ook ruimte krijgt om uw argumenten naar voren te brengen.

 

Het referendum is alleen geldig als voldoende mensen komen stemmen, namelijk minstens evenveel als de handtekeningendrempel in uw gemeente:

  • Gemeenten met minder dan 15.000 inwoners: 20% van de inwoners
  • Gemeenten tussen de 15.000 en 30.000 inwoners: 3000
  • Gemeenten met meer dan 30.000 inwoners: 10% van de inwoners

 

Omdat volksraadplegingen zoals gezegd niet-bindend zijn, is het belangrijk dat u na de uitkomst de zaak opvolgt en ervoor blijft waken dat het gemeentebestuur de uitkomst ook uitvoert.

 

Veel succes! 

 

Meer informatie

 

Stappenplan voor gemeentelijke volksraadpleging, Arthur de Decker

https://docs.google.com/file/d/0B7uX2N2KHmqtZ01WbnZUS1lXWTA/edit?usp=sharing

Toolbox voor lokale referenda:

http://www.democratie.nu/wiki/index.php/TOOLBOX

Leren van referenda:

https://docs.google.com/a/democratie.nu/document/d/1xy5OBktXz631ZY8-NhInfXchNiHuHulMmFxxdbF-IfU/edit

Overzicht referenda en volksraadplegingen waar Democratie.nu al dan niet aanwezig was:

https://docs.google.com/a/democratie.nu/document/d/1jq3nve4Figt3qLSd-AhsDY-At_nA_2n1_LQBwLDdFIM/edit